Τα «Οκτωβριανά» του 1931 και η Λεμεσός - Μέρος Πρώτο

Εισαγωγή

 Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, κατά τη διακυβέρνηση του Ronald Storrs, ο πολιτικός αγώνας αναζωπυρώθηκε επικίνδυνα για τους άγγλους αποικιοκράτες.

Η οικονομική εξαθλίωση του κυπριακού λαού φτάνει στο αποκορύφωμα της κάτω και από τα δυσβάστακτα αγροτικά χρέη που τα κάνουν ακόμα πιο δυσβάστακτα η ανθούσα  τοκογλυφία της άρχουσας τάξης των μεγαλοαστών πλουσίων προς τους εξαθλιωμένους αγρότες και μικροαστούς.

Οι μεγάλες κοινωνικές αντιθέσεις που τις οξύνουν ακόμα περισσότερο οι κοινωνικοί και πολιτικοί διαχωρισμοί με τους διαχωρισμούς σε εθνικόφρονες και κομμουνιστές, σε αδιάλλακτους ενωτικούς και διαλλακτικούς συνταγματικούς που τάσσονταν οι μεν υπέρ της ένωσης οι δε υπέρ μια λύσης αυτονομίας, οι παλινδρομήσεις οι δισταγμοί και οι μεμψιμοιρίες της πολιτικής ηγεσίας των ελλήνων της Κύπρου με επικεφαλής ένα άβουλο, διστακτικό και συναινετικό υπέργηρο αρχιεπίσκοπο, τον Κύριλλο τον Γ’ και των βουλευτών που τον ακλουθούν, κάνουν τους Μητροπολίτες με επικεφαλής τον Μητροπολίτη Κιτίου Νικόδημο Μυλωνά να πάρουν στα χέρια τους πρωτοβουλίες για τον ξεσηκωμό του λαού. Αφορμή δίδουν οι νέες βαριές φορολογίες που επιβάλλουν οι άγγλοι και η εφαρμογή, χωρίς συζήτηση στη Βουλή, του νέου Ποινικού Κώδικα, με πλήθος αναχρονιστικών διατάξεων, με την παράκαμψη της κοινοβουλευτικής θέλησης και με συχνή χρήση Βασιλικών Διαταγμάτων.   Η ψήφιση του εκπαιδευτικού νομοσχεδίου του 1929, που θεωρήθηκε σκανδαλώδης προσπάθεια κυβερνητικής χειραγώγησης της ελληνικής κυπριακής Παιδείας, προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων κατά του Storrs, σε εποχή κορύφωσης της οικονομικής κρίσης κάνοντας το ποτήρι να ξεχειλίσει.

Η λαϊκή δυσαρέσκεια εκτονώθηκε με τα «Οκτωβριανά» του 1931, μια αυθόρμητη και ανοργάνωτη εξέγερση που είχε ως ένα και μοναδικό σύνθημα το «ένωσις και μόνο ένωσις», αλλά που έκρυβε και όλη την συσσωρευμένη οικονομική και κοινωνική αγανάκτηση που περιγράψαμε σε αδρές μόνο γραμμές. Που καταστάληκε όμως εύκολα, αφού είχε επεκταθεί για λίγες μέρες σε όλο το νησί με λεηλασίες ή καταστροφές δημόσιων κτιρίων, καταστημάτων και αποθηκών τροφίμων, με αποκορύφωμα τον εμπρησμό του Κυβερνείου στις 21Οκτωβρίου 1931. Η τάξη επιβλήθηκε με την άφιξη στρατιωτικών ενισχύσεων, τη σύλληψη και φυλάκιση μερικών δεκάδων επιφανών Κυπρίων, και τους παραδειγματικούς ξυλοδαρμούς αγροτών από στρατιώτες στις πλατείες των χωριών. Δέκα πρόσωπα, (ανάμεσά τους οι Μητροπολίτες Κιτίου και Κυρηνείας) εξορίστηκαν ως πρωταίτιοι του «στασιαστικού κινήματος».

Τα «Οκτωβριανά» προκάλεσαν πανελλήνια συγκίνηση και στην Ελλάδα με μαχητικές αντιβρετανικές διαδηλώσεις στις μεγάλες πόλεις. Αντίθετα, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος καταδίκασε απερίφραστα, ως «ανεύθυνες ενέργειες», τόσο την κυπριακή εξέγερση, όσο και τις ελλαδικές εκδηλώσεις συμπαράστασης. Ένας μάλιστα από τους πρωταγωνιστές της εξέγερσης στην Κύπρο, ο Έλληνας Πρόξενος Αλέξης Κύρου, υποχρεώθηκε να ανακληθεί από τον Βενιζέλο και εγκαταλείψει το νησί ύστερα από έντονα διαβήματα των άγγλων προς τον έλληνα πρωθυπουργό.

Τα «Οκτωβριανά» στη Λεμεσό.

Ο ιστορικός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου Πέτρος Παπαπολυβίου στη μελέτη του «Η πολιτική ιστορία της Λεμεσού κατά τη διάρκεια της Αγγλοκρατίας» αναφέρει σχετικά:

«Η Λεμεσός πρωταγωνίστησε στα «Οκτωβριανά» του 1931. Μετά την  παραίτηση του Μητροπολίτη Κιτίου Νικοδήμου από το βουλευτικό αξίωμα (17 Οκτωβρίου 1931), ο πρώτος συνάδελφός του που τον ακολούθησε ήταν ο βουλευτής Λεμεσού Ν. Κλ. Λανίτης. Παράλληλα, τη δημόσια ιδρυτική ανακοίνωση της «Εθνικής Ριζοσπαστικής Ενώσεως Κύπρου» (Ε.Ρ.Ε.Κ.) στις 18 Οκτωβρίου, υπέγραφαν από τη Λεμεσό ο γυμνασιάρχης Αργυρός Δρουσιώτης, ο δημοσιογράφος Γεώργιος Φασουλιώτης και ο δικηγόρος Λεύκιος Ζήνων.  Ο Νικόδημος έφτασε στη Λεμεσό στις 20 Οκτωβρίου, όπου κατά την υποδοχή του εκφώνησε στο στάδιο του Γ.Σ.Ο. το γνωστό πύρινο λόγο που καλούσε το ποίμνιό του σε «απείθειαν και ανυπακοήν εις τους ανόμους νόμους του ανηθίκου, φαύλου και επονείδιστου καθεστώτος, όπερ καλείται “Αγγλικόν καθεστώς”». Μετά την αποτέφρωση του Κυβερνείου στη Λευκωσία, στις 21 Οκτωβρίου, ανάλογες εικόνες έγιναν και στη Λεμεσό, με την πυρπόληση και την ολοσχερή καταστροφή της οικίας του Βρετανού Διοικητή. Ο θεωρηθείς βασικός υπαίτιος της εξέγερσης, ο Μητροπολίτης Νικόδημος, συνελήφθηκε από τους Βρετανούς τα χαράματα της 24^ης Οκτωβρίου, στο κτίριο της Μητρόπολης, στη Λεμεσό, από όπου οδηγήθηκε στο πλοίο της εξορίας του. Για να διαλυθεί το πλήθος που είχε συγκεντρωθεί για να υποστηρίξει τον Επίσκοπό του, ο στρατός άνοιξε πυρ, τραυματίζοντας αρκετούς. Ένας από αυτούς, ο Παναγιώτης Δημητρίου, εξέπνευσε επί τόπου, ενώ ο Έλληνας Πρόξενος Αλέξης Κύρου αναφέρει σε έκθεσή του, ότι ο τραυματίας Ιωάννης Κωνσταντινίδης απεβίωσε την επόμενη ημέρα. Μετά τα Οκτωβριανά του 1931 τίποτα πια δεν θα είναι ίδιο  στην πολιτική ζωή του τόπου. Το Νομοθετικό Συμβούλιο διαλύθηκε, τέθηκαν υπό αυστηρό αποικιακό έλεγχο η κυπριακή Εκκλησία και η εκπαίδευση και οι κυριότεροι πολιτευτές εξορίστηκαν, εκτοπίστηκαν ή αυτοφιμώθηκαν. Στους δέκα εξόριστους του 1931, που θεωρήθηκαν ως πρωταίτιοι της εξέγερσης από τους Βρετανούς, ο μοναδικός λεμεσιανός ήταν ο Κωστής Σκελέας, βοηθός γενικός γραμματέας του Κ.Κ.Κ.. Φυλακίστηκαν, όμως και εκτοπίστηκαν σε διάφορα χωριά και οι πολιτευτές Ιωάννης Κυριακίδης, Φειδίας Κυριακίδης, Ν. Κλ. Λανίτης (αργότερα, όταν πήρε άδεια για να επισκεφθεί τις κόρες του στην Αθήνα, υπογράφτηκε το διάταγμα της εξορίας του που διατηρήθηκε μέχρι το 1946), Ζήνων Ρωσσίδης και πολλοί άλλοι.»  

 Ένας άλλος ιστορικός ερευνητής,ο Παναγιώτης Παπαδημήτρης, γράφει σχετικά:

 «Στη Λεμεσό τα νέα δε  καθυστέρησαν καθόλου για να φθάσoυv και o λαός άρχισε vα συγκεvτρώvεται έξω από τη Μητρόπoλη.

Εvώ όλoι ήσαv αvάστατoι από τα επεισόδια της Λευκωσίας, στη Λεμεσό έφθασαv μερικά στρατιωτικά αυτoκίvητα για vα φoρτώσoυv τρόφιμα από τη Δημοτική Αγoρά, για vα τα μεταφέρoυv στo στρατιωτικό απόσπασμα πoυ είχεv ήδη φθάσει στηv πόλη.

Η πρώτη αvτίδραση τoυ λαoύ ήταv vα απαγoρεύσει τις πρoμήθειες- τo μόvo πoυ μπoρoύσε vα κάμει εκείvη τη στιγμή. Επικεφαλής βρισκόταv o υπάλληλoς τoυ Δημαρχείoυ Αριστoφάvης Πoυρής, πoυ έσπευσε vα ζητήσει εξηγήσεις από τo Δήμαρχo

Χατζηπαύλoυ και τov Παvαγιώτη Κακoγιάvvη, πoυ είχαv δώσει διαταγή vα αvoίξει η αγoρά, για vα φoρτωθoύv τα τρόφιμα. Αφηγήθηκε o Πoυρής στov Κ. Α. Κωvσταvτιvίδη τo 1947, πoυ δημoσίευσε στo αφήγημά τoυ στo "Νέo Κυπριακό Φύλακα" αφoύ εξέτισε πoιvή φυλάκισης 10 χρόvωv με καταναγκαστικά έργα: «Στες 6 μ.μ. περίπoυ της Πέμπτης (22 Οκτωβρίoυ) επήγαιvα στo καφεvείo της Α’ Δημoτικής Αγoράς (Τo καφεvείo αυτό βρίσκεται και σήμερα απέvαvτι τηv από τηv κυρία είσoδo της Α. Δημoτικής Αγoράς). Μόλις αvτίκρυσα τηv Δημoτικήv Αγoράv αvτελήφθηκα κάπoιov vα κρατά αvαμμέvo φαvάρι και vα στέκεται στηv κυρίαv είσoδov της Αγοράς. Μoυ κίvησε τηv

περιέργειαv τo γεγovός ότι τέτoιαv ώραv η Δημoτική Αγoρά βρίσκεται αvoιχτή και θεώρησα καλόv vα πλησιάσω vα δω τι συμβαίvει. ΄Οταv έφθασα κovτά στηv είσoδo, όπoυ εv τω μεταξύ είχε μαζευθή τo πλήθoς- είδα μερικά πρόσωπα vα διαμαρτύρωvται και άκoυσα vα λέγoυv: «Γιατί vάρτη o Χατζηπαύλoυ και o Κακoγιάvvης (o κ. Χατζηπαύλoυ ήταv τότε δήμαρχoς της Λεμεσoύ) v' αvoίξoυv τηv Αγoράv για vα πάρη τρόφιμα o κovτρακτόρoς τoυ στρατoύ και vα τα στείλη στoυς εγγλέζoυς στηv

Λευκωσίαv, αφoύ oι Λευκωσιάτες δεv τoυς έδωσαv».

Οταv άκoυσα τα λόγια αυτά o πατριωτισμός μoυ με έκαμε vα εξερεθισθώ κι εγώ περισσότερov από όσov ήμoυv (ήμoυv ήδη ερεθισμέvoς όπως όλoι oι

Λεμεσιαvoί από τα γεγovότα στη Λευκωσία και αγαvακτισμέvoς από τηv έvoπλov επέμβασιv της αστυvoμίας κι ώρμησα μέσα στηv αγoράv αμέσως, όπoυ

συvάvτησα τov κ. Κακoγιάvvηv και τoυ είπα: "Κύριε Κακoγιάvvη, γιατί στέλλετε τρoφές στoυς Εγγλέζoυς της Λευκωσίας, εvώ oι Λευκωσιάτες αρvoύvται vα τoυς δώσoυv, και αφoύ μάλιστα Αστυvoμικoί ψες εσκότωσαv όπως ακoύoμεv τoυς αδελφούς μας".

Ο κ. Κακoγιάvvης μoυ απάvτησε: "Δεv είvαι έτσι τα πράγματα, όπως τα λέγεις, Πoυρή".

Σημείωσις: Καθώς επληρoφoρήθηκα εκ τωv υστέρωv, o κovτρακτόρoς τoυ Στρατoύ τoυ Τρoόδoυς είχε πάρει εvτoλήv vα στείλη τες τρoφές πoυ πρooρίζovταv για τo Τρόoδoς εις τηv Λευκωσίαv και o ίδιoς o Κovτρακτόρoς επήγε στηv oικίαv τoυ Δημάρχoυ

κι εζήτησε τo κλειδί της Δημoτικής Αγoράς, για vα εκτελέση τηv διαταγήv και πρoαγγελίαv πoυ επήρε. Ο κ. Χατζηπαύλoυ επήρε τότε συvoδόv τoυ εις τηv αγoράv

τov κ. Κακoγιάvvηv.

Τηv ιδίαv ερώτησιv έκαμα και εις τov κ. Χατζηπαύλoυ και επρoχωρήσαμεv όλoι, για vα βγoύμεv από τηv Δημoτικήv Αγoράv. Κείvηv τηv στιγμήv αvτιλήφθηκα έvα χαμάληv vα βγαίvη από τηv Δημoτικήv Αγoράv φoρτωμέvoς με έvα τoυ τσoυβάλι γεμάτo

πατάτες. Εστάθηκα μπρoστά τoυ και τoυ είπα με τόvov διαταγής: "Κατέβασε τo τσoυβάλι". Ο χαμάλης συvεμoρφώθη και τo κατέβασεv. Αμέσως επεvέβη o Κovτρακτόρoς τoυ Στρατoύ τoυ Τρoόδoυς Ερμιά Τoργoύτ, o oπoίoς με ρώτησε γιατί  τo αυτoκίvητo ήταv έξω από τηv Αγoράv.

Τoυ απάvτησα ότι "δεv θα στείλωμεv oύτε oκάv στηv Λευκωσίαv".

Τελικά τα φoρτηγά έφυγαv χωρίς vα πάρoυv τις πρoμήθειες γιατί στo μεταξύ είχαv συγκεvτρωθεί στηv αγoρά χιλιάδες λαoύ πoυ δεv επέτρεψαv στoυς oδηγoύς vα φoρτώσoυv.

Ο Μητρoπoλίτης Λεμεσoύ πληρoφoρήθηκε για τα επεισόδια και σαv έφυγαv τα φoρτηγά όλoι έσπευσαv vα συγκεvτρωθoύv έξω από τη Μητρόπoλη, όπoυ τoυς μίλησε o Νικόδημoς Μυλωvάς, o oπoίoς είπε στo λαό:

" Εφ' όσov o λαός της Λευκωσίας είχε αρvηθή vα πρoμηθεύση τρόφιμα για τov Στρατόv, είvαι εvτρoπή για τov λαόv της Λεμεσoύ, vα δώση τέτoια. Πρέπει vα εμπoδίσωμεv με κάθε μέσov vα πάρη o στρατός τρόφιμα από τη Λεμεσόv. Σας παρακαλώ vα μας δώσετε πέvτε λεπτά καιρό για vα σκεφθoύμε πoια μέτρα πρέπει vα ληφθoύv.Πρέπει vα καταληφθoύv όλαι αι έξoδoι της πόλεως, ώστε oύτε αργότερα vα βγη έστω και έvα δράμι τρoφής για τηv Λευκωσίαv πρoς χρήσιv τoυ στρατoύ".

Στη συvέχεια σχηματίστηκε επιτρoπή πoυ έστειλε απεσταλμέvoυς στoυς διάφoρoυς ιδιoκτήτες φoύρvωv, από τoυς oπoίoυς ζήτησε vα μη παραδίδoυv ψωμιά στov αγγλικό στρατό. Τo καζάvι συvέχιζε vα κoχλάζει. Ο λαός, εvθoυσιασμέvoς από τηv επιτυχία τoυ αυτή συγκρότησε διαδήλωση και κατευθύvθηκε πρoς τo σπίτι τoυ διoικητή της πόλης Μπράoυv. Είχε ήδη βραδιάσει. Σε λίγo έφθαvαv έξω από τo σπίτι τoυ Διoικητή και oι Αριστoφάvης Πoυρής και Iσίδωρoς Σελλάς, κατέβασαv τηv αγγλική σημαία και έδεσαv στo ιστό της τηv ελληvική σημαία, πoυ κρατoύσαv κατά τηv παρέλασή τoυς.

Οι πιo θερμόαιμoι άρχισαv vα ρίχvoυv πέτρες εvαvτίov τoυ σπιτιoύ τoυ διoικητή επαvαλαμβάvovτας ότι είχε συμβεί και με τo Κυβερvείo τηv πρoηγoυμέvη.

Τoυς ασκoλoύθησαv και άλλoι, εvώ μερικoί εφεραv και βεvζίvη. Σε λίγo τoυ σπίτι τoυ διoικητή Λεμεσoύ φλεγόταv.

 Τηv ίδια στιγμήv όμως τo πλήθoς άρχισε vα πετρoβoλά άγρια τηv oικίαv και vα σπάζη πόρτες και παραθυρόφυλλα, πoυ τα έκαμεv όλα συvτρίμματα.

Μερικoί έκoψαv τα ηλεκτρικά σύρματα και έβαλαv φωτιά σε σωρoύς κoμέvωv κλαδιώv πoυ ήσαv κovτά. Τηv στιγμήv αυτήv, γράφει o Στoρρς εις τηv Εκθεσιv τoυ-Λευκήv Βίβλov- έφθασεv έvα αυτoκίvητov με τεvεκέδες "πεvζίvας", τo δε πλήθoς έβαλε φωτιάv

στo πισιvό μέρoς τoυ σπιτιoύ".

Πoιoι έφεραv τo αυτoκίvητov αυτό και πόθεv είχαv παραλάβει τηv "πεvζίvαv" δεv αvαφέρεται. Η υπόθεσις αυτή μέvει αvεξακρίβωτη και αvεπιβεβαίωση από άλλες πηγές. Οπωσδήπoτε τo γεγovός είvαι ότι σε λίγo η κατoικία τoυ Διoικητoύ ήταv μέσα στις φλόγες κι' από τες τέσσερις πλευρές της.

Αφoύ επέρασεv αρκετή ώρα έφθασεv η πυρoσβεστική της Αστυvoμίας και δoκίμασε vα σώση τo σπίτι μα ήταv πλέov πoλύ αργά, γιατί από τηv κατoικίαv τoυ Διoικητoύ δεv υπήρχαv παρά ερείπια, πoυ εκάπvιζαv.

Μέσα στo σπίτι ήταv o διoικητής μόvoς με τηv καv Μπράoυv και τηv κόρηv τωv, έvα κoριτσάκι 12 χρόvωv, μαζί με δύo υπερέτες. Στηv αρχήv o διoικητής απεπειράθη vα βγη έξω και vα oμιλήση πρoς τo πλήθoς, αλλά αμέσως ηvαγκάσθη vα ξαvαμπή μέσα κάτω από χάλαζαv από πέτρες σε όλα τα μεγέθη. Μπρoστά εις τov κίvδυvov, έvας από τoυς

υπηρέτες εστάλη για vα ειδoπoιήση τηv αστυvoμίαv, μα κι αυτός υπεχρεώθη vα στραφή πίσω. Στo τελoς όμως με πείσμovov πρoσπάθειαv τoυ κατόρθωσε vα διαφύγη. Ο διoικητής και η Οικoγέvεια τoυ, όταv είδαv ότι o εμπρησμός τoυ σπιτιoύ είχε πια

πρoχωρήσει πoλύ, ώστε vα μηv υπάρχη ελπίδα v'απoσoβηθή έφυγαv από τηv κυρίαv είσoδov. Δύo πoλίται με καλές διαθέσεις πρoς τηv Οικoγέvειαv, πoυ εκιvδύvεσε vα καή, τηv ωδήγησαv εις τηv παραλίαv και με λέμβov μετεφέρθησαv έπειτα εις τo υπόστεγov

τoυ τελωvείoυ όπoυ εβγήκαv πάλιv εις τηv παραλίαv

και πήγαv εις τηv αστυvoμίαv".

Τηv επoμέvη (23 Οκτωβρίoυ) συvέβη έvα σoβαρό επεισόδιo στηv πόλη πoυ παρ' oλίγo vα στoίχιζε αvθρώπιvα θύματα. Ο διoικητής έφερε εvισχύσεις και έδωσε oδηγίες στoυς άvδρες τoυ vα επιβάλoυv τηv τάξη και στηv αvάγκη vα πυρoβoλoύv ακόμα.

Εξω από τηv Μητρόπoλη όπoυ τα πλήθη συvέχιζαv vα καταφθάvoυv συvεχώς, μια oμάδα vέωv με ξύλα ήσαv έτoιμα vα επιτεθoύv εvαvτίov τoυ απoσπάσματoς, αλλά

επεvέβησαv oι ψυχραιμότερoι και τo κακό απoφεύχθηκε.

Ομως o λαός δεv έφυγε από τη Μητρόπoλη, χωρίστηκε σε oμάδες και όλoι μαζί αvέλαβαv vα φυλάvε τo Μητρoπoλίτη από τυχόv σύλληψη. Ορισμέvoι μάλιστα θερμόαιμoι κρατoύσαv μαζί τoυς και μερικά πιστόλια".

Στο επόμενο β’ μέρος : Τα γεγονότα από μια αριστερή ματιά

 

   Το σπίτι του άγγλου Διοικητή  που πυρπόλησαν οι εξεγερμένοι και του οποίου τα εγκαίνια θα γίνουν στις 14 Νοεμβρίου 2011 για να στεγάσει το «Παττίχειο Δημοτικό Μουσείο-Αρχείο και Κέντρο Μελετών του Δήμου Λεμεσού

 Ο ηγέτης της λαϊκής εξέγερσης των «Οκτωβριανών» του 1931 Μητροπολίτης Κιτίου Νικόδημος Μυλωνάς.

Η «επανάσταση» του κουνουπιδιού και του πετροπόλεμου, εν έτει 1873

Εισαγωγή

Οι δύο μεγαλύτερες εφημερίδες του τόπου μας, «Ο Φιλελεύθερος» και ο «Πολίτης» προς μεγάλη τιμή τους, κομίζουν, μέσα από τα ειδικά, ένθετα-λευκώματα-χρονικά τους, σημαντικές γνώσεις στη μελέτη  της σύγχρονης ιστορίας του τόπου μας.

Η εφημερίδα «Πολίτης» σε ένα πρόσφατο «Χρονικό» του αφιέρωμα στα «αλληλοδιδακτικά» σχολεία της Κύπρου, συμπεριέλαβε και ένα εκτενές κείμενο  σχετικά με το αλληλοδιδακτικό σχολείο της Λεμεσού το 1869, του παλιού λεμεσιανού ιστοριογράφου Ευστάθιου Παρασκευά-Παλαίμαχου από το βιβλίο «Παλαιαί αναμνήσεις-η Λεμεσός κατά τον 19^ον αιώνα» την έκδοση, επιμέλεια και εισαγωγή είχε ο γράφων και εξέδωσε το Κανάλι6 το 1996.

Από το ίδιο λοιπόν βιβλίο μεταφέρω εδώ κι άλλες αναμνήσεις ( πολύτιμες πληροφορίες) του Ευστάθιου Παρασκευά την ίδια χρονιά. Να επισημάνουμε μόνο ότι ο Παρασκευάς έγραφε τις αναμνήσεις του αυτές στη δεκαετία του 1930 αφού πέθανε το 1944.

Ένα άλλο σημαντικό τεύχος-βιβλιαράκι του Φιλελευθέρου από τη σειρά «Ενθύμιο» που επιμελείται με εξαιρετική εμβρίθεια και επιστημονική μέθοδο ο δημοσιογράφος της εφημερίδας και καθηγητής στο πανεπιστήμιο Κύπρου Χρύσανθος Χρυσάνθου ήταν πρόσφατα αφιερωμένο στην ιστορική εξέλιξη της Πορνείας στη σύγχρονη Ιστορία της  Κύπρου. Για το θέμα αυτό κατέχουμε πλούσιο υλικό για το τι συνέβαινε στη Λεμεσό κατά τους δύο και πλέον αιώνες και θα σας   κάνουμε κοινωνούς  σε δύο ίσως και τρείς συνέχειες σε προσεχείς εκδόσεις της «Φωνής της Λεμεσού.

Ας δούμε λοιπόν τι έλεγε ο Παλαίμαχος για την εποχή που αναφερθήκαμε:

Άλλα σχολεία

Εις την Λεμεσόν κατά την εποχήν που περιγράφω, δεν υπήρχαν άλλα σχολεία δια τους άρρενας. Δια τα κοράσια υπήρχε το παρθεναγωγείον το οποίον εστεγάζετο τότε εις την οικία Γεωργίου Κακαθύμη, επί  του χώρου όπου σήμερον είνε κτισμένη η οικία του κ. Νικ. Παπαδοπούλου οδός Ελένης Παλαιολογίνας. Διευθύντρια ήτο η Ελένη Καραγεωργιάδου, ιατρού, με βοηθόν την διδασκάλισσαν Άννα Ζαβρού.

Ουχ' ήττον επειδή   τα σχολεία δεν εδέχοντο μικρούς μαθητάς αι μητέρες παίδων και κορασιών 5-6 ετών έστελλαν αυτά εις την οικίαν ιδιαιτέρων διδασκαλισσών όπου εμάνθαναν το αλφάβητον και ήσαν περιωρισμένα. Έτσι αι μητέρες απαλλάττοντο των ενοχλήσεων των μικρών επί πολλάς ώρας. Τοιαύται διδασκάλισσαι ήσαν η Άννέττα Σολωμού εις την οδόν Αγ. Ανδρέου έναντι της οικίας της κ. Ι. Πελαγία και η Βασίλενα (έτσι την ενθυμούμαι) μάμμη του νυν θαλερού ογδοηκοντούτους κ. Βασιλείου Ματθαίου. Και αυτή κατοικούσεν  εις την οδόν Αγ. Ανδρέου εις οικίαν όπου σήμερον το κατάστημα του κ. Νικ. Δρουσιώτη. Υπήρχεν επίσης και ο Χ" Αντωνάκης ο οποίος εδίδασκε την αριθμητικήν και εις μεγάλους μαθητάς ιδίως εκ των χωρίων. Είχε μαγαζί που επωλούσε μικροπράγματα εις την παραλίαν εις το σημερινόν (1935) γραφείον του πρά­κτορος της Μόςς.

Τα μαθητικά σπόρτς της παλαιάς εποχής

Είχαμεν και ημείς στα μαθητικά χρόνια μας τα ομαδικά μας σπόρτς. Βέβαια τα ποδόσφαιρα και τα παρόμοια μας ήσαν άγνωστα, αλλά η «μάππα» από τότε έπαιζε τον ρόλον της και ακόμη και οι «πέτρες».

Τώρα θα σας δώσω κάποιαν ιδέαν ποιες ήσαν στα μαθητικά μου χρόνια και ειδικά το 1873 που επροβιβάστηκα από το δημοτικό στο Σχολαρχείο, οι γυμναστικές ασχολίες των συμμαθητών μου και εμού. Η διαφορά βέβαια είνε μεγάλη αλλά θα εννοηθή ότι ο μαθητικός κόσμος της εποχής εκείνης ήτο πιο ριψοκίνδυνος και πιο ορμητικός.

Το 1870 διεδέχθηκε τον Βενετοκλήν ο Ανδρέας Θεμιστοκλέους. Βοηθός του ήτο ο Α. Παλαιολόγος που διωρίσθηκε στα 1873 στην Λεμεσό και ήλθεν από την Βάσαν που ήταν δάσκαλος. Νέος σχολάρχης και με σπουδάς στη Γερμανία ό Ανδρέας θέλησε να σπείρη και εδώ την ιδέαν του αθλητισμού.  Έκαμε, λοιπόν, το πρώτο, ας το πούμε έτσι,  γυμναστήριο πίσω από το σχολείο που ήταν στην αυλή της Αγ. Νάπας. Έστησε ένα μονόζυγο, ένα δίζυγο   και μιαν σκάλαν.  Έτσι όλοι μας εγυμναζόμεθα τακτικά. Αλλά φαίνεται ότι από το γυμναστήριον αυτό επήραμε πολύν ενθουσιασμό και πολλήν ορμητικότητα. Γι' αυτό ο μεγαλύτερος της τάξεως μας επρότεινε να αγοράσωμεν από τους τσαγκάρηδες μίαν «μάππαν» να κάμνωμεν πόλεμον.  

Ας δώσω εδώ τα ονό­ματα μερικών τότε συμμαθητών μου που οι περισσότεροι σήμερον δεν είνε ζωντανοί. Ήσαν οι σήμερον ζωντανοί ο Γιάννης Κυριακίδης, ο γνωστός μας δικηγόρος και πολι­τικός, ο Ζήνωνας Σκυριανίδης, ο Νικολάκης του Τρύφωνα και οι μακαρίτες Δημ. Καραγεωργιάδης, Νικ. Φραγκουδης, Σπύρος Άραούζος, Άριστ. Σκυριανίδης, Άριστ. Λοΐζου, Λοΐζος Λοΐζου, Μιλτ. Βαγιανός και άλλοι.

 Η «μάππα» αγοράσθηκε και αρχίσαμε να γυμναζώμεθα. Αρχηγός μας ήτο ο Γιάννης Κυριακίδης. Είχαμεν γυμνασθή τόσον καλά πού δεν μπορούσε ο ένας να κτυπήση του άλλου και τότε ο αρχηγός είπε να πάρωμεν ακόμη μιαν μάππα, αλλά και με τες δυο πάλιν είχαμεν πάρει την πρακτικήν και δεν υπήρχαν αποτελέσματα δηλαδή να κτυπούμεν ο ένας τον άλλον και να του κάμνωμεν σημάδια.

 Ήμαστε παιδιά γι' αυτό μας άρεσκαν αι συγκινήσεις που δεν μας τες έδιδαν οι μάππες.  Έπρεπε κάτι άλλο να βρεθή και τότε κατά πρότασιν του αρχηγού αποφασίσαμεν να κάμνωμεν μεταξύ μας πετροπόλεμον, αλλά με αυστηρούς κανόνας, όποιος εκρύβετο πίσω από τες κολόνες ετιμωρείτο. Στες αρχές ο πετροπόλεμος εστοίχισεν σ' όλους πληγές και σημάδια αλλά σιγά - σιγά εξοικειωθήκαμεν και με αυτόν.

Η τόλμη και το θάρρος που αποκτήσαμεν μας ωθούσε σε μεγαλύτερες συγκινήσεις. Και εβγήκεν η απόφασις να κάμωμεν πόλεμον με τα Τουρκούδια. Εκλέξαμεν την ήμέραν του Μπαϊραμιού που έπαιζαν Τζιρρίτην πίσω από το περβόλι του Νικολή Παρασκευά στο οικόπεδο του Λοΐζου Λουκαΐδη.

Εμαζευθήκαμεν περί τους 40 μαθητές στο χωράφι που τώρα είνε η κλινική του ιατρού κ. Θεοχ. Παπαδοπούλου. Εκεί είχαν πετάξει οι περβολάρηδες πολλές ρίζες των κουνουπιδιών και επήραμεν όλοι από μίαν ύστερα εκάμαμεν συμβούλιον πώς να αρχίσωμεν την επίθεσιν. Αποφασίσθηκε να υπάγω εγώ να δώσω αιτίαν και κατόπιν να επιτεθούν οι λοιποί μαζί με μερικούς νέους βαρελιτζίδες, κτίστες, περβολάρηδες που ήθελαν να λάβουν και αυτοί μέρος, εγείναμεν 60 - 70 κοπελλούδια.

Εγώ πρόθυμος στας διαταγάς του αρχηγού επήγα και άρχισα να σπρώχνω άνδρας, γυναίκας από τους τοίχους των περβολιών που εκάθουνταν και να τους ρίπτω κάτω. Φαντασθήτε πόσον εκινδύνευσα. Μου επετέθησαν και ίσως θα με εσκότωναν από το ξύλο, εάν δεν έτρεχαν εις βοήθειάν μου και χάριν του σκοπού οι σύντροφοι μου. Με τες πέτρες και τες ρίζες των κουνουππιδιών άρχισεν η επίθεσις. Τους καταδιώξαμεν μέχρι της κοίτης του ποταμού, ο Καϊμακάμης όμως και ο φρούραρχος μη ξέροντες τι τρέχει έφυγαν και έτρεξαν στην αστυνομία δια να λάβουν τα μέτρα τους κατά της επαναστά­σεως των ραγιάδων. Πράγματι και ο Καϊμακάμης και ό φρούραρχος επί κεφαλής ζαπτιέδων και στρατιωτών ήλθαν προς καταδίωξίν μας και έφθασαν την στιγμήν που η δόξα εστεφάνωνε την νίκην μας  την οποίαν αφήκαμεν επί του πεδίου της μάχης και το εβάλαμεν στα πόδια. Πολλοί κατέφυγαν στον «Λούκκον» του Κωνστάντινου που τους ωδήγησεν ένας υπάλληλος του που έλαβε μέρος εις την... μάχην. Εγώ και δύο άλλοι κατεφύγαμεν εις το σπίτι του Καμπουραποστόλη που ευρίσκετο στον δρόμον Βικτωρίας οπου το σπίτι σήμερον της κυρίας Κίμωνος Λανίτη.  Ήξευρα εγώ ότι ο Καϊμακάμης και ο Γιούσμπασης ήσαν πολύ φίλοι με τον Καμπουραποστόλην και επέρναν η «ριτσιά» του, ήτο δε τότε αυτός και ενοικιαστής των «Ρουσουμαθιών» (κανταριάτικων).

Αφού έφθασαν επί τόπου ο Καϊμακάμης και ο στρατός του δεν ευρήκαν παρά τον Παπά τον Παφίτην και κάποιον Χριστόφορον του Τζιρκαλλή που ήσαν εκεί δια να κάμουν «χάζι». Τους συνέλαβαν και τους έθεσαν υπό κράτησιν με την κατηγορίαν ότι μας έβαλαν να κάμωμεν επανάστασιν. Την άλλην ημέραν οι προύχοντες μακαρίτες Γιάγκος Βοντιτσιάνος, Γεώργιος Ακάμας, ο Γερο Αραούζος και ο Τρύφωνας παρουσιάσθησαν εν σώματι στον Καϊμακάμην και του είπαν: «Εφέντημ αυτή είνε δουλειά των παιδιών, δεν είνε των ανδρών και οι κρατούμενοι τυχαία ευρέθησαν εκεί». Ο Καϊμακάμης επείσθηκε στα λόγια των προυχόντων και άφηκε ελευθέρους τους κατη­γορουμένους.

Βέβαια, δεν ξανακάμαμεν την άνω άνοησίαν πλέον, αλλά τα σπόρτς μας ήσαν ή «μάππα» και οι «πέτρες».

 Φώτο-λεζάντες

  Ο Σχολάρχης και Μέγας Δάσκαλος

της Λεμεσού Ανδρέας Θεμιστοκλέους

Αριστοτέλης Παλαιολόγος

Βοηθός Σχολάρχης

και μετέπειτα εκδότης

της «Αλήθειας» της Λεμεσού  

και Δικαστής

Ο αρχηγός των «εξεγερμένων επαναστατών», 

μετέπειτα μεγάλος πολιτευτής

της Κύπρου,  Ιωάννης Κυριακίδης

                                                      Το Αλφαβητάρι της εποχής εκείνης

Η καλλιτεχνική και εικαστική πλευρά της Γιορτής του Κρασιού.

Δημοσιεύτηκε στη "Φωνή της Λεμεσού τεύχος 16/9/2011

Διανύουμε τις τελευταίες μέρες της επετειακής, πεντάχρονης πλέον, Γιορτής του Κρασιού και συμπληρώνοντας το ειδικό αφιέρωμα που έκανε η «Φωνή της Λεμεσού» στο προηγούμενο φύλλο της, θα αναφερθούμε εδώ, εν συντομία λόγω χώρου,  σε μια σημαντική πτυχή της Ιστορίας της, την εικαστική-καλλιτεχνική

Ο χώρος της Γιορτής,  αλλά και τα διάφορα έντυπα και άλλα (συλλεκτικά σήμερα), αντικείμενα της,  αποτέλεσαν από την πρώτη κιόλας χρονιά υπόθεση επιμελούς επεξεργασίας για καλαισθησία και ευπρεπή παρουσίαση των πάντων.

Από τα περίπτερα των βιομηχανιών που έπαιρναν μέρος, μέχρι στα σκηνικά και τους άλλους χώρους που παρουσιάζονταν τα καλλιτεχνικά συγκροτήματα, τα θεατρικά δρώμενα, οι χοροί, οι κανταδόροι και άλλα καλλιτεχνικά γεγονότα,  μέχρι και τις αφίσες για προβολή της Γιορτής, τον διάκοσμο της, τα μπουκάλια και τα ποτήρια που σέρβιραν το κρασί, τα γραμματόσημα και οι φάκελοι πρώτης ημέρας κυκλοφορίας, τα τυπωμένα προγράμματα των εκδηλώσεων και άλλα, έδιδαν και δίνουν ακόμα την ευκαιρία σε καλλιτέχνες της Λεμεσού να κομίσουν την τέχνη και το ταλέντο τους προς δόξα του θεού Διόνυσου.

Γνωστοί καλλιτέχνες όπως ο Βίκτωρ Ιωαννίδης, ο Τζων Κόρπιτζ, ο Νίκος Αντωνιάδης, η Λούλλα Σούσμιθ, ο ΄Αντης Ψημενόπουλος,  και άλλοι νεώτεροι τους διαγωνίζονταν για την φιλοτέχνηση της αφίσας. Στην πρώτη μάλιστα γιορτή του 1961 πήραν μέρος στην προκήρυξη διαγωνισμού οι τρεις πρώτοι με τον μεγαλύτερο και εμπειρότερο, τον κλασικό ζωγράφο της Λεμεσού Βίκτωρα Ιωαννίδη να κόβει πρώτος το νήμα. Η συμμετοχή του Τζων Κόρμπιτζ με μια πολύπλοκη- παγανιστική και γεμάτη χρώματα σύνθεση  ( βλέπε φωτογραφία) ίσως να προηγείτο κατά πολύ των αισθητικών αντιλήψεων της εποχής και να μην προτιμήθηκε.

Ψυχή και πρωτομάστορας στην κατασκευή των σκηνικών  και άλλων καλλιτεχνημάτων αλλά και του τεράστιου Βρακά που δεσπόζει με μεγαλοπρέπεια της Γιορτής ως «σήμα κατατεθέν» της,  ήταν ασφαλώς ο Γιώργος Μαυρογένης. Μαζί  του από την πρώτη κιόλας γιορτή ο  «αιώνιος καλλιτεχνικός του αντίπαλος» και από τον  καρναβαλίστικο διάκοσμο των κινηματογράφων Γιορδαμλή και Ριάλτο, Ρασιήτ Ιωσηφίδης που γέμισε τον κήπο με μεγάλες τρίμετρες φιγούρες μπεκρήδων και άλλων καρικατούρων. Τη σκυτάλη πήρε για πολλές δεκαετίες μετά,  μέχρι το θάνατο της,  η Λούλλα Σούσμιθ που κάθε χρόνο αναλάμβανε το «φρεσκάρισμα» του Βρακά και τον καλλιτεχνικό διάκοσμο της σκηνής του κηποθέατρου τις μέρες της Γιορτής.

Στην κατασκευή των περιπτέρων των βιομηχανιών, που αποτελούσε και αποτελεί ακόμα και κάθε χρόνο ένα  άτυπο  ακήρυχτο διαγωνισμό και συναγωνισμό  ποια βιομηχανία θα κάνει το μεγαλύτερο και ωραιότερο,  διέπρεψαν εκτός από τον πρωτομάστορα Γιώργο Μαυρογένη και οι νεότεροι Γόρης Γρηγοριάδης, Κώστας Μαυρογένης και άλλοι.

Ένα αξιοσημείωτο αισθητικά και καλλιτεχνικά γεγονός είναι το χαρακτικό που φιλοτέχνησε ο διάσημος ελλαδικής χαράκτης Τάσσος να απεικονίζει τον Βρακά της Γιορτής  και με την επιγραφή «πίννε κρασίν νάσιεις ζωήν» και χρησιμοποιήθηκε για να στολίσει τον φάκελο πρώτης ημέρας κυκλοφορίας των Κυπριακών Ταχυδρομείων κατά την Γιορτή του Κρασιού του 1968. Ο φάκελος αυτός αποτελεί πραγματικά σπάνιο  συλλεκτικό αντικείμενο κυρίως για το χαρακτικό  αυτό του Τάσσου.

   

Το θέαμα και η ψυχαγωγία

Επειδή  «Ουκ επ άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος...» και κάθε λαϊκή γιορτή που σέβεται τον εαυτό της χρειάζεται και θέαμα.  ( κατά το «άρτον και θεάματα»…), όπερ και εγένετο.

Γιορτή του Κρασιού λοιπόν δεν σημαίνει μόνο μπόλικο και καλό κρασί και πλούσιο φαγητό. Έπρεπε να έχει και ψυχαγωγία, πολλή ψυχαγωγία.  Την πλευρά αυτή της Γιορτής ανάλαβαν από την πρώτη κιόλας μέρα ένα εκλεκτό επιτελείο καλλιτεχνών της Λεμεσού  κυρίως ερασιτεχνών, με επικεφαλής τον πρόσφατα χαμένο μεγάλο μας θεατρικό συγγραφέα Μιχάλη Πιτσιλλίδη και τον Ανδρέα Μέση.

Στα 50 χρόνια που πέρασαν από την πρώτη Γιορτή του Κρασιού μέχρι σήμερα πέρασαν από τις σκηνές και τους άλλους χώρους της ,  δεκάδες εκατοντάδες γνωστοί επαγγελματίες και ερασιτέχνες  καλλιτέχνες  και συγκροτήματα του θεάτρου, του τραγουδιού, του χορού, του κουκλοθέατρου του καραγκιόζη και άλλων μορφών τέχνης ντόπιοι, ελλαδίτες αλλά και από παρά πολλές χώρες του κόσμου. Για να τους αναφέρουμε όλους και να μην παραλείψουμε και κάποιους που θα ήταν άδικο θα χρειάζονταν δεκάδες τέτοια άρθρα.  

 Στο ειδικό αφιέρωμα για τα 50χρονα της Γιορτής στην προηγούμενη έκδοση  της «Φωνής της Λεμεσού» αναφέρθηκε εν εκτάσει η καλλιτεχνική δράση των πρωτοπόρων της ψυχαγωγίας της Γιορτής στο οποίο και σας παραπέμπουμε.

   

 

 Η πρώτη αφίσα της Γιορτής του Κρασιού, σχέδιο του σπουδαίου ζωγράφου της Λεμεσού Βίκτωρα Ιωαννίδη που επεκράτησε των άλλων δύο καλλιτεχνών οι οποίοι υπέβαλαν προτάσεις, του Τζων Κόρμπιτζ και του Νίκου Αντωνιάδη.

   Η συμμετοχή του Τζων Κόρμπιτζ με μια πολύπλοκη- παγανιστική και γεμάτη χρώματα σύνθεση, ίσως να προηγείτο κατά πολύ των αισθητικών αντιλήψεων της εποχής και να μην προτιμήθηκε.

  

 Ο καλλιτέχνης Ρασιήτ καμαρώνει μπροστά στον τεράστιο μπεκρή του πάνω στον οποίον γράφτηκε για πρώτη φορά το «πιννε κρασίν».

   

 Η γνωστή καλλίτεχνις της Γιορτής και του λεμεσιανού καρναβαλιού, αείμνηστη Λούλλα Σούσμιθ.

 Ένα αξιοσημείωτο αισθητικά και καλλιτεχνικά γεγονός είναι το χαρακτικό που φιλοτέχνησε ο διάσημος ελλαδικής χαράκτης Τάσσος να απεικονίζει τον Βρακά της Γιορτής  και με την επιγραφή «πίννε κρασίν νάσιεις ζωήν» και χρησιμοποιήθηκε για να στολίσει τον φάκελο πρώτης ημέρας κυκλοφορίας των Κυπριακών Ταχυδρομείων κατά την Γιορτή του Κρασιού του 1968.

Τα περίπτερα των οινοβιομηχανιών της Λεμεσού στην πρώτη Γιορτή του Κρασιού

Καλοκαιρινές εκδηλώσεις στα χωριά, άλλοτε και τώρα…

Τέλειωσε ο Αύγουστος  και οι διάφορες πολιτιστικές και «πολιτιστικές» εκδηλώσεις που γίνονται κάθε χρόνο ως θεσμός πλέον, σε κάθε χωριό σχεδόν, με τη μορφή «Φεστιβάλ Αποδήμων», «Φεστιβάλ Παλουζέ» και άλλων τοπικών προϊόντων, ποικίλων «Καλλιτεχνικών Εκδηλώσεων», «Χοροεσπερίδων» και συναυλιών και τα τοιαύτα συνεχίζονται ακάθεκτες και τον Σεπτέμβρη που μας μπήκε και παρά τον τραγικό Ιούλιο που περάσαμε και την επερχόμενη οικονομική κρίση που μας απειλεί.

  Με λαμπρά συγκροτήματα  ή ακριβοπληρωμένα μπουλούκια της κακιάς ώρας, με εξ Ελλάδος γνωστούς  τραγουδιστές  αλλά και κάθε μορφής και ποιότητας σκυλάδικων συγκροτημάτων, τις περισσότερες φορές και με την χορηγία του επί της κουλτούρας αρμοδίου Υπουργείου μας. Με υπουργούς, βουλευτές, έπαρχους και άλλους πολιτειακούς και μη «παράγοντες» και χορηγούς,  κάτω από την «αιγίδα» των οποίων συνήθως μπαίνουν τέτοιου είδους πανηγύρια. Χαρακτηριστική μάλιστα είναι  η περίπτωση, πριν κάποια χρόνια, της  συμμετοχή σε τέτοιες εκδηλώσεις  σε ένα  από τα κεφαλοχώρια της επαρχίας μας, ρωσικού μπαλέτου ημίγυμνων καλλιτέχνιδων σε «φαντασμαγορικό ροζ σόου», ευγενική προσφορά του χωριανού τότε «μεγαλοατζέντη» προς το χωριό του εις ένδειξη τιμής για την γενέτειρα που τον ανάθρεψε και τον έκανε… άξιο «επιχειρηματία.

 Σαν αντίδραση προς το συχνά εκμαυλιστικό αυτό κλίμα, το σημερινό μας  θέμα με αφορμή ένα δημοσίευμα από τον παλιό τύπο της Λεμεσού που μιλά από μόνο του και δεν χρήζει άλλου σχολίου. Με μίαν μόνο επισήμανση: Κεντρικό  και τιμώμενο πρόσωπο ο εκ των εθνικών διαλεκτικών ποιητών μας  Δημήτρης Λιπέρτης. Έτσι για να φανεί πιο χτυπητά  η διαφορά…

  Στον  “Παρατηρητή” λοιπόν ημερομηνίας 24 Ιουλίου 1931 διαβάζουμε πως: 

«Τήν παρελθούσαν Κυριακήν 12^ην τρέχοντος εγένετο η παράστασις του πατριωτικού δράματος «Μάρτυρες και εκδικηταί», εν τω αρρεναγωγείω της κοινότητος  Βάσας, ευγενώς προσφερθέντος επί τούτω υπό του ρέκτου μουκτάρου της κοινότητος –υπό ερασιτεχνών, μελών της Κυπρ. Εθνικ.Νεολ. Βάσας. Αν και ουδεμία ειδοποίησις απεστάλη εις κάνα των γειτονικών χωριών εν τούτοις μόλις ηκούσθη ότι θα έπαιζε δράμα στην Βάσαν, έφθασαν αυθορμήτως τόσοι από τα γειτονικά χωρία που η Βάσα εις σπάνιας περιπτώσεις  είδε μιάν τέτοια συγκέντρωσιν ξένων. Το ΄Αρσος αντιπροσωπεύθη με τον μεγαλύτερον αριθμόν. Όλα τα μέλη του Εθνικού Συλλόγου ΄Αρσους με επικεφαλής τον ενθουσιώδη πρόεδρο του Συλλόγου κ Θουκυδίδην Αποστόλου δι’ αυτοκινήτων έφτασαν στη Βάσαν για να παρευρεθούν εις την παράστασιν του έργου  πράγμα που εμπράκτως αποδεικνύει τον κοινωνικόν δεσμόν και την αλληλεγγύην των εθνικών νεολαιών. Από την Κατωκοπιά και του Μόρφου είχαμε περί τους 15. Από την Μαλιά πλην των Ελλήνων Χριστιανών είχαμε και περί τους 20 Οθωμανούς . Όλοι δε οι ξένοι γενικώς παρηκολούθησαν το έργον. Μεταξύ των πολλών θεατών ανερχομένων εις 400 διεκρίνοντο εκ των επισήμων πλην των διδασκάλων της Κοινότητος  κ. Ανδρέα Νικολαίδου, και της διδασκαλίσσης  κ. Ελένης Θ. Ζαχαριάδου και των διδασκαλισσών θυγατέρων της, ο εν Βάσα παραθερίζων Εθνικός μας ποιητής ο βάρδος της Κυπριακής ποιήσεως κ Δ. Θ. Λιπέρτης τον οποίον εισελθόντα εις την αίθουσαν της παραστάσεως υπεδέχθη όρθιον όλον το παρευρισκόμενο εκείνο πλήθος των θεατών .

     Η παράστασις μετά την αναλυτική ομιλίαν του προέδρου της Κ.Ε.Ν. Βάσας εις το έργον, ευχαριστήσαντος  και όλους τους ξένους δια την αυθόρμητον προσέλευσιν των καθώς  και τον κ Δ. Ν.Λιπέρτην ήρχισεν ακριβώς εις τον 2 1/2 μ.μ  προηγηθέντος  του έργου, το άσμα  «η Κύπρος μας που στέναξε...» από της σκηνής υπό των ερασιτεχνών και ετελείωσε εις  τας 6 μ.μ .Η επιτυχία της παραστάσεως ήτο εξαιρετική. Πολλοί  των θεατών κατά την τελευταία πράξιν του έργου εις άκρον συγκεκινημενοι  εξέσπασαν εις δάκρυα.. Αυτός ο κύριος Δ. Θ. Λιπέρτης τον οποίον ηρωτήσαμεν δια τας εντυπώσεις του μας απήντησεν. «Δεν εφανταζόμην τέτοιαν επιτυχία! Σας διαβεβαιώ η όλη παράστασις επέτυχε θαυμάσια και συγχαίρω όλους τους λαβόντας μέρος ερασιτέχνας». Την όλην παράστασιν επέστεψε ο εθνικός ύμνος . Καθ ολην  δε την διάρκειαν του έργου άκρα τάξις επεκράτησε διότι παρευρισκοντο οι καθ όλα δραστήριοι περί το καθήκον των αστυνομικοί προϊστάμενοι των σταθμών Μαλιάς, Άρσους και Βάσας.»

Φωτο 1 και 2

Ο «βάρδος της Κυπριακής ποιήσεως» Δ.Θ.Λιπέρτης σε σκίτσο του λεμεσιανού καλλιτέχνη Γ.Φασουλιώτη

Φωτο 3

Η Βάσα Κοιλανίου

Φωτο 4

Ο Δημήτρης Λιπέρτης ( στο κέντρο) σε καφενείο της Βάσας όπου συνήθιζε να περνά τις καλοκαιρινές του διακοπές (Η φωτογραφία είναι από το προσωπικόαρχείο του Φοίβου Σταυρίδη και δημοσιεύεται με την ευγενή του συναίνεση http://allikypros.wordpress.com/  )

«Μπεν Μιξ», επαναστατική τολμηρότης , χωρίς «στοιχειώδη σεμνότητα»

Μια και βρισκόμαστε πια για καλά στο καλοκαίρι και οι πρώτες ζέστες «εσφίξαν» που λέμε, σίγουρα αρχίσατε να απλώνετε τα κορμιά σας στις παραλίες.

Κορμιά νεανικά και λυγερά, κορμιά  και κορμάρες με τα παχάκια τους ή χωρίς, κορμιά νεανικά και κορμιά λιγότερο νεανικά ( επιεικώς…). Με μπικίνι, «στριγκς» και τόπλες για τις περισσότερο τολμηρές. Στα ακρογιάλια της πόλης, από την «Ακτή του Κυβερνήτη, μέχρι  τις τουριστικές πλαζ και την Ακτή των Ολυμπίων και από κει μέχρι το «Χαμόγελο της Κυρίας» (διάβαζε Lady’s Smile”), απολαμβάνοντας τον ήλιο, την θάλασσα  η απλώς τον/την διπλανό/ή σας…, «χωρίς περίσκεψιν χωρίς αιδώ» όπως θάλεγε και ο αλεξανδρινός ποιητής. Όσοι δεν αναχωρήσατε, εννοείται ακόμα «δια τας εξοχάς» , όπως θα έλεγε  κάποιος συντάκτης εφημερίδα της παλιάς εποχής,  ή σε καμιά κρουαζιέρα ανα τας νήσους της Ελλάδας  και αλλαχού.    

 Όλα αυτά είναι δεδομένα, αυτονόητα, χωρίς κανένα πρόβλημα και δεν τα συζητάμε δηλαδή!

 Ομως εδώ και πόσα χρόνια άραγε  είναι αυτονόητα και δεδομένα όλα αυτά; Κι όμως μόλις μερικές δεκαετίες πίσω όλα αυτά εθεωρούντο είτε επαναστατική πράξη και ακραίος  μοντερνισμός ή ακόμη, για τους πιο συντηρητικούς, άκρα χυδαιότης

 μέχρι και και ποινικό αδίκημα!

Πηγαίνοντας  λοιπόν σήμερα 70 μόλις χρόνια πίσω, μαθαίνουμε   από τις στήλες της «Αλήθειας» της Λεμεσού  ημερομηνίας 12 Ιουνίου  1931 δια της δημοσιογραφικής πέννας του χρονογράφου Γεωργίου Τέμπλαρ να μας λέει ότι:

«Είμαστε από τους πρώτους αν μη ο πρώτος που φωνάζαμε  υπέρ των Μπεν –Μιξ. Και δεν πέρασε πολύς καιρός που είδαμε τους πρώτους τολμηρούς και τολμηρές να λούζονται μαζί. Σ’ απόκεντρα όμως ακρογιάλια σαν π.χ. στο Φανάρι έναντι της επαύλεως του κ. Γεωργίου Φραγκούδη, στον Ποταμό της Γερμασόγειας. Τα έκαναν αυτά όλα οι άνθρωποι που είχαν μοντέρνες ιδέες μέσα των. Το καλό ή κακό  φαίνεται να γενικεύθηκε και τώρα πρωί μεσημέρι και δείλης σ’ οποιανδήποτε ακρογιαλιάν θα συναντήσεις αδελφωμένα τα δύο φύλα να παίρνουν τα θαλάσσια των μπάνια. Προς πείσμαν όλων  εκείνων που εννοούν ακόμα να επιμένουν στα πάτρια. Χωρίς να ξέρουν πως αλματωδώς ανεβαίνομε  τις σκάλες του πολιτισμού και του μοντερνισμού. Κάποιος αυστηρός πατέρας τύπος Βιολάντη μας έλεγε ότι για να συλλάβη  την κόρη του να λούζεται με άνδρας θα την σφάξη και με το αίμα της θα κοκκινήση την θάλασσαν.»

Ομως όλα αυτά δεν ήταν χωρίς εμπόδια και προβλήματα αν κρίνουμε από σχετική επιστολή που δημοσιεύεται στην ίδια εφημερίδα ημερομηνίας 3 Ιουλίου 1931 με υπογραφή «Λεμεσιανός»:

«Παρακαλώ επιστήσετε την προσοχή της αστυνομίας επί του φαινομένου το οποίον από καιρού σποραδικώς και τώρα τελευταίως συχνότατα, παρατηρείται εις την από του Δημοσίου Κήπου και πέραν προς τον Εναέριον παραλίαν. Πρόκειται περί ενίων προσώπων ,τα οποία υπό το πρόσχημα του θαλασσίου μπάνιου περιφέρουν με αφέλειαν (!) δήθεν και χωρίς καμμιάν περιβολήν, τα ράκη των κοιλιών των και των άλλων καμπυλοτήτων του σώματος των χωρίς να λαμβάνουν   υπ’ όψει τους άλλους, κατά διαστήματα λουομένους μεγάλους και μικρούς, οι οποίοι ευτυχώς δεν έχουν χάσει την στοιχειώδη σεμνότητα.

Η Αστυνομία κατά την γνώμην των παραπονουμένων συμπολιτών μας, των οποίων τα παιδιά έχουν την ατυχίαν να βλέπουν το θλιβερόν αυτό θέαμα, θα προσέφερε αληθινήν υπηρεσίαν αν ανέθετε εις κάποιον της όργανον να επιβλέπη εις τα μέρη εκείνα ώστε να αναγκάζονται τα μοδέρνα  αυτά υποκείμενα, να κρύπτουν τα αίσχη του κορμιού των, υπό κάποιαν περιβολήν και να δροσίζωνται από τους θερινούς  καύσωνας μέσα εις την θάλασσαν και όχι έξω εις την ακρογιαλιάν.»

Για ρωτήστε λοιπόν τους πατεράδες η  έστω παππούδες σας,  που την εποχή για την οποία μιλάμε θα ήταν ήδη  10-15 χρονών, πότε θυμούνται να κολύμπησαν στη θάλασσα  πότε φόρεσαν για πρώτη φορά μαγιό η μάλλον «μπανιερό» όπως λεγόταν και πότε βρέθηκαν πλάι πλάι ή έστω εκ του μακρόθεν  με τις   μετέπειτα μητέρες ή γιαγιάδες σας σε … «Μπεν-Μιξ»!

Καλό και… «ασκανδάλιστο» καλοκαίρι λοιπόν!

Φώτο 1 Σκίτσα του  Γιώργου Φασουλιώτη στη σατιρική εφημερίδα του «Το Γέλιο» στη δεκαετία του ‘30

Φώτο 2 Ρηξικέλευθοι λεμεσιανοί και λεμεσιανές στα ακρογιάλια της Λεμεσού με επικεφαλής τον αείμνηστο Γιαννάκη Ποταμίτη

Φώτο 3 Λεμεσιανή κυρία με τολμηρό «μπανιερό» στην παραλία απέναντι από τον Δημοτικό Κήπο στη δεκαετία του ‘40

Φώτο 4 Λεμεσιανές κολυμβήτριες , δεκαετία του ‘30

Φώτο 5 «Λυγερόκορμη» νέα ( με τα γούστα της εποχής) απολαμβάνει την παραλία .

Φώτο 6 & 7 Λεμεσιανοί νέοι και… λιγότερο νέοι σε ακρογιαλιές μόνο για άντρες!