Οι Τουρκοκύπριοι της Λεμεσού

Μέρος δεύτερο



Το Τζαμί Αρναούτ

Στο προηγούμενο τεύχος (της "Φωνής της Λεμεσού")είδαμε μέσα από κάποια κείμενα λεμεσιανών συγγραφέων  μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας της Λεμεσού.

Όπως είδαμε οι κύριες τουρκοκυπριακές συνοικίες ήταν πέντε. Εδώ θα δούμε την περιγραφή δυο από αυτές όπως τις αφηγείται ο Ξενοφών Φαρμακίδης στο βιβλίο του «Ιστορία της Λεμεσού» (έκδοσης του 1942):
« Η Α ρ ν α ο υ τ ο γ ε ι τ ο ν ι ά.
Καλείται και  Αρναουδκιά. Συνοικία ή γειτονία Αρναούτηδων, Αλβανών. Η Τουρκική Κυβέρνησις κατά χρόνον απροσδιόριστον, ίσως, κατά ή περί τό 1700 έστειλεν εις Κύπρον πολλούς Τουρκαλβανούς. ή δια να ιδρυση αποικίαν ή δι  άλλους πολιτικούς σκοπούς. Καθ  ον χρόνον απεβιβάζοντο εκ του πλοίου εις μίαν φορτηγίδα, ήτις θα τους έφερεν εις την παραλίαν, εκ του συνωστισμού και πολλού βάρους ανετρά­πη η φορτηγίς και όλοι επνίγησαν. Εσώθη δε μόνον είς εκ του δυστυχήματος τούτου, ον  οι. ομόθρησκοί του, εβοήθησαν και εφύτευσε μικρόν κήπον δια να πορίζηται τα προς το ζήν αναγκαία και δια της εργασίας του καιώρθωσε και έκτισεν ένα μικρόν και πενιχρόν σπίτι. Σύν τή παρόδφ του χρόνου είχεν ανάπτυξη και οικογένειαν, έ­φερε δε και μερικούς συμπατριώτας του και απετέλεσαν ενα μικρόν συνοικισμόν. Ταύτα κατ΄ αδέσποτον προφορικήν παράδοσιν. Ετέρα παράδοσις φέρουσα ιστορικήν χροιάν είναι η  ακόλουθος:



Τ/κ και Ε/κ λεμεσιανοί απολαμβάνουν αμέριμνοι και αρμόνικα το καφεδάκι τους στο μόλο τη δεκαετία του ’20. Αριστερά ο δικηγόρος,σατιρικός ποιητής και δημοσιογράφος Ευέλθων Πιτσιλλίδης (φωτογραφία από το αρχείο του εγγονού του Στέλιου Θεοφίλου)

Την 12 Μαΐου 1941 επεσκέφθην την Αρναουδκιάν, την οποίαν περιήλθον  και επεκοινώνησα με τους γεροντότερους τούρκους, Μεχμέτ - Ιμπραχίμ και Μουσάν Ραχαήν, ετών 76 και 80, παρ  ών έμαθον, ότι οι Αρναούτ ήλθον εις την Κύπρον  ως πρόσφυγες, ε­πί  της εποχής  του Σουλτάν Μαχμούτ.

Η εποχή της αφίξεώς των δεν δύναται να ορισθή επακριβώς, διότι δύο Σουλτάνοι, φέροντες το όνομα τούτο εκάθησαν επί του θρόνου της οθωμανικής αυ­τοκρατορίας. Μαχμούτ ο Α'. ο βασιλεύσας από του 1730 -1764 και Μαχμούτ ο Β', από του 1808 -1839. Δύναται να βεβαιωθή, ότι επί της εποχής Μαχμούτ του Β'  ότε εγένετο η εξόντωσις και η καταστροφή του τάγματος των Γενιτσάρων κατά το 1826. Πολλοί εξ αυτών φεύγοντες την σφαγήν ήλθον εις την Κύ­προν, αποβιβασθέντες εκ του ακρωτηρίου  Ακάμαντος, όπερ φέρει την  επωνυμίαν   Κάβο-Αρναούτ.

Με «περιπεφραγμένον δασύλλιον με αναβρυτήριον εις το κέντρον»

Υπάρχει δε και γνώμη ιστορική, ότι πολλάκις η τουρκική κυβέρνησις, είτε προς φύλαξιν είτε προς καταστολήν ανταρσίας, έστελλε στρατεύματα, μεταξύ των οποίων ήσαν και  πολλοί αλβανοί, οίτινες  μετά  την επιτέλεσιν του καθήκοντος των έμενον εις την Κύπρον, θεωρούντες αυτήν ευχαρισιοτέραν διαμονήν, από την της  πατρίδος των.

Ετέρα δε ιστορική γνώμη, είναι  ότι κατά τούς χρόνους τής βασιλείας του Γουίδου, ο αγροτικός πλη­θυσμός της Κύπρου διηρέθη εις τεσσάρας τάξεις, εξ ων η μία, η τετάρτη, ήτο οι Αλβανοί. Ήσαν δε ούτοι απόγονοι στρατιωτών, οίτινες είχον κληθή εις Κύ­προν ίνα υπερασπίζωσεν αυτήν από τας επιδρομάς των πειρατών.  Αν και κατώκησαν εις Κύπρον, αν και ενυμφεύθησαν κυπρίας γυναίκας, εξηκολούθουν να φέρωσι μεθ' υπερηφανείας το όνομα των προγόνων των. Ήσαν μισθοφόροι επετρέπετο δέ εις αυτούς, να εί­ναι κάτοχοι κτημοσύνης. Προϊόντος όμως τού χρόνου η τάξις αύτη είχε καταπέση καί αντί στρατιωτών κατήντησαν απλοί καλλιεργηταί της γής και βραδύτερον εστερήθησαν όλων των προνομίων, τα όποια πρότερον κατείχον. (Ιστ. Χάκεττ τ. α'. σελ.102.)
Ίσως πολλοί ή ολίγοι εξ αυτών να μετώκησαν εις Λεμισσόν προς εύρεσιν εργασίας, εγκατασιαθέντες εις το μέρος αυτό τής πόλεως, όπερ ωνομάσθη, ού­τως   υπό των  κατοίκων.

   Το Νέο Τζαμί 

Κείται δε η Αρναουτογειτονιά κατά την οδόν «Πάφου» εις τα Β. Δ. τής Λεμισσού και ολίγον έξωθι αυτής και αποτελεί σχεδόν χωριστόν τμήμα μέ τζαμίον. Αι οικίαι της είναι πλίνθιναι, μικραί, χαμη­λοί και πενιχραί  αί οδοί στεναί και ακανόνιστοι με σχετικήν καθαριότητα. Μια εξ αυτών φέρει επί πινακίδος την επιγραφήν «Cadde Arnaoud». Οι κάτοικοι ως απόγονοι Αλβανών είχον το αρρενωπόν και αγέρωχον, τα χαρακτηριστικά δηλ των προγόνων των, εις μικρότερον όμως βαθμόν, ο οποίος ήδη  εξέλιπεν.
Τα Κκεσουγλούδκια.Τουρκική συνοικία με χαμηλάς,  πλινθίνας οικίας, ανήκουσα κάποτε εις κάποιον πλούσιον   τούρκον και ιερά ήτο αυτή η συνοικία! Εκ των άλλοτε πολλών κατοίκων της, ελάχιστοι νυν απέμειναν. Εις το κέντρον αυτής εφυτεύθη υπό του Δημαρχείου θαυμάσιον  περιπεφραγμένον δασύλλιον με αναβρυτήριον εις  το κέντρον αυτού. Όλα τα παλαιά σπίτια κατερρίφθησαν και  ανηγέρθησαν ευπρεπείς λίθιναι οικίαι, ως το μεγαλοπρεπές κτήριον του θεάτρου «Ριάλτο», Πέριξ δε του δασυλλίου καφενεία, εστιατόρια, ζαχαροπλαστεία, λουτρώνες, οινοπωλεία, χορευτικά κέντρα κ. τ. λ. Κατέστη δε, το κέντρον των διασκεδάσεων της πόλεως, όπου όλη η νυκτερινή κίνησις αυτής.»
Όπως ασφαλώς θα καταλάβατε πρόκειται για τη σημερινή Πλατεία Ηρώων που μετονομάστηκε έτσι μετά την ανέγερση εκεί του γνωστού μνημείου το 1948, μετά δηλαδή την συγγραφή τού βιβλίου του Φαρμακίδη.
Στο βιβλίο που κάναμε αναφορά στο πρώτο μέρος (των δύο τουρκοκύπριων λεμεσιανών αδελφών Ozay και Selcuk Akif «Ηχώ από τα παλιά. Η Τουρκοκυπριακή κοινότητα της Λεμεσού και η κληρονομιά της») αναφέρεται ότι: «είναι δεδομένο, και το αποδέχονται πολλοί ιστορικοί, ότι στα πλείστα μέρη οι κοινωνίες αναπτύχθηκαν κοντά, ή γύρω από τόπους λατρείας. Στη Λεμεσό οι Τουρκοκύπριοι τεχνίτες και έμποροι ήταν συγκεντρωμένοι στην περιοχή ανάμεσα στα τζαμιά Jedit (στη σημερινή οδό Αγκύρας) και Kebir (στο τέλος της σημερινής οδού Ζιγκ-Ζάγκ) και η συνήθεια αυτή συνέχισε για πολλά χρόνια. Η κίνηση στην ενορία Αρναούτ ήταν συγκεντρωμένη γύρω από το Τζαμί Αρναούτ κοντά στη Γέφυρα Τέσσερα Φανάρια, που ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο κέντρο εμπόρων και μαστόρων μετά το Τζαμί Τζετίτ». Παρόλα αυτά, τα Κκεσογλούδια αναπτύχτηκαν ως αμιγώς τ/κ συνοικία χωρίς τζαμί για πάρα πολλά χρόνια.

Οι Τουρκοκύπριοι της Λεμεσού

Μέρος πρώτο

 

Η εμπορική οδός Αγκύρας

Στα δυο προηγούμενα τεύχη είδαμε κάποια σοβαρά επεισόδια που συνέβησαν το 1912 στη Λεμεσό μεταξύ των δυο κύριων σύνοικων στοιχείων της πόλης. Τα πρώτα σοβαρά ουσιαστικά  στην Κύπρο μετά την τουρκοκρατία. Μια αρνητική πρωτιά της Λεμεσού ανάμεσα στις εκατοντάδες θετικές. Πόσοι όμως ξέρουμε έστω και στοιχειωδώς την ιστορία τής τουρκοκυπριακής κοινότητας σ αυτή την πόλη; Ακόμα και οι παλαιότεροι, που έζησαν τη Λεμεσό πριν το 1974, γιατί για τους νεώτερους δεν το συζητούμε.
Θα επικαλεσθούμε λοιπόν εδώ κυρίως δυο παλιά αλλά σημαντικά βιβλία για την ιστορία της Λεμεσού, το βιβλίο του Κώστα Πιλαβάκη «Η Λεμεσός σε άλλους καιρούς», (έκδοσης του 1977)  και του Ξενοφώντος Φαρμακίδη «Ιστορία της Λεμεσού» (έκδοσης του 1942), ο οποίος ασχολήθηκε κυρίως όσο αφορά σε κάποιες τουρκοκυπριακές συνοικίες για το θέμα μας.

Να διευκρινίσω μόνο ότι κάποιες μόνο πτυχές και πολύ περιληπτικά αγγίζουμε το θέμα και ότι όσοι ενδιαφέρονται για περισσότερα πάνω στο θέμα, εκτός από την άλλη βιβλιογραφία, πως έχει εκδοθεί πρόσφατα ένα αρκετά κατατοπιστικό βιβλίο και με πλούσιο φωτογραφικό υλικό σε τρεις γλώσσες μάλιστα ( ελληνικά τουρκικά και αγγλικά) από δυο τουρκοκύπριους λεμεσιανούς- τους αδελφούς Ozay και Selcuk Akif- με τίτλο «Ηχώ από τα παλιά. Η Τουρκοκυπριακή κοινότητα της Λεμεσού και η κληρονομιά της» και κάποιες πληροφορίες θα αντλήσουμε και από αυτό.

Ο Κώστας Πιλαβάκης γράφει λοιπόν:

«ΟΙ ΤΟΎΡΚΟΙ ΤΗΣΛΕΜΕΣΟΥ
Το ελληνικό στοιχείο ήταν πάντα πολυπληθέστερο στη Λεμεσό. Οι Τούρκοι στην αρχή της Αγγλικής Κατοχής ήταν κάπου 2 χιλ. έναντι 4000 Ελλήνων. Κατοικούσαν στο δυτικό μέρος της πόλης οι περισσότεροι πέρα από την κοίτη του Γαρύλλη σε φτωχόσπιτα τον καλούμενο Τουρκομαχαλλά. Λίγοι βρίσκονταν και σε ελληνικές συνοικίες, τα Κκεσογλούδκια, όπου σήμερα η Πλατεία Ηρώων, ή την Τζαμούδα.

Ο περίφημος Τουρκοκύπριοςμπακλαβατζής Αχμέτ Χαβίζ
κάνει λουκουμάδες στο
πανηγύρι του κατακλυσμού.

Όπως παρατηρούσαν οι ξένοι επισκέπτες οι Τούρκοι από οικονομική άποψη και μόρφωση υστερούσαν των Ελλήνων. Ακολουθούσαν ορισμένα επαγγέλματα, όπως παπλωματάδες, καλλικάδες, πωλητές «γλυκών»-σ'ιάμι-σ'ι, χαλβά, σϊάμαλι-ή γιαουρτιού σε κεσέδες που το περιέφεραν πάνω σε μεγάλο στρογγυλό δίσκο τοποθετημένο στο κεφάλι τους και το διαλαλοϋσαν -«γάλαν όξινον»- στις ελληνικές συνοικίες.
Τούρκοι επίσης είχαν τα λουτρά-χαμάμ το ένα στο κέντρο της πόλης (στην πλατεία των Κκεσογλουδκιών). Στην πάνω αγορά της Κουναπιάς -εκθέτουν και Τούρκοι χασάπηδες και μανάβηδες. Εκεί κοντά-όχι μακριά από το Τελωνείο και την αποβάθρα-είναι και τα τούρκικα μαγέρικα, όπου φτειάχνουν ορεχτικά σουβλάκια και  την περίοδο του Ραμαζανιού, τον ολόγλυκο μπακλαβά, που για να τον γευτούν οι δικοί μας «κάνουν ολόκληρη ουρά», όπως γράφει η Τερέζα Χατζηπαύλου.
Οι Τούρκοι περβολάρηδες στα Τσιφλικούδια ή άλλα περιβόλια παρά­γουν ωραία φρούτα και λαχανικά, που βραβεύονται κάποτε στις Γεωργικές Εκθέσεις (έτος 1905).

Το τούρκικο χαμάμ στο βάθοςτης οδού Λουτρών, στην περιοχή Ζιγκ-Ζαγκ ,το μονό που λειτουργεί
μέχρι σήμερα

Τούρκοι, με την εύνοια της Αγγλικής Κυβέρνησης περισσότερο, παίρ­νουν αρκετές θέσεις κυβερνητικές, ιδίως στην Αστυνομία, οπού υπερτε­ρούν σε αριθμό κατά πολύ των Ελλήνων. (Οι δικοί μας απέφευγαν το ε­πάγγελμα για να μην φορούν φέσι).
Η επικοινωνία των δυο στοιχείων ήταν ελεύθερη. Οι  Έλληνες κυκλο­φορούσαν άφοβα στις τουρκικές συνοικίες, το ίδιο και οι Τούρκοι στις ελ­ληνικές. Οι λίγοι Τούρκοι έμποροι συνεργάζονταν με τους δικούς μας και οικονομικώς οι περισσότεροι ήταν εξαρτημένοι από τους  Έλληνες. Σε λίγες περιπτώσεις Τούρκοι έστελλαν τα παιδιά τους στα σχολεία μας για να μά­θουν Ελληνικά. Και είναι νόστιμη η περίπτωση ενός παιδιού Τούρκου που την Πρωτοχρονιά ευχήθηκε στον πατέρα μου Αριστόδημο Πηλαβάκη, διευθυντή του Δημοτικού, «πάσαν ατομικήν και εθνικήν ευτυχίαν».  Ήταν η Πρωτοχρονιά του έτους 1912 κατά το όποιο έγινε ο ελληνο-τουρκικός πόλεμος.


«Στην πάνω αγορά της Κουναπιάς -εκθέτουν και Τούρκοι χασάπηδες και μανάβηδες».

Από το κοντύλι που ψήφιζε κάθε χρόνο η Δημοτική Επιτροπή έπαιρ­ναν το μερίδιο τους και οι Τούρκοι φτωχοί. Σ αυτούς έδιναν κάποιο βοή­θημα και τη γιορτή του Ραμαζανιού.
Μικροκαβγάδες - κάποτε για γυ­ναίκες - δεν έλειπαν βέβαια μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων δεν ήταν όμως συχνότεροι από τους καβγάδες μεταξύ των ιδίων των Ελλήνων.»
Τουρκοκυπριακές ενορίες της πόλης
Κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας (1878-1960) υπήρχαν οι εξής πέντε ενορίες στην Τουρκο­κυπριακή (ΤΚ) περιοχή της Λεμεσού, η κάθε μια με τον μουχτάρη (κοινοτάρχη) της που τον διόριζε ο Έπαρχος Λεμεσού:
1.   Ενορία Djami Jedit (Νέο Τζαμί)
2.   Ενορία Αρναούτ
3.   Ενορία Koseoglu (γνωστή στους Ελληνοκυπρίους - ΕΚ- ως Κεσσουγλούδκια)
4.   Ενορία Chiftlikler (γνωστή ωςΤσιφλικούδια)
5.   Ενορία Ayandon, δηλαδή του Αγίου Αντωνίου (λόγω της ομώνυμης ορθόδοξης εκκλησίας ).

Ο «δρόμος με τες καμάρες» που στην τουρκοκρατία λεγόταν και «τουρκική αγορά», απέναντι από το παλιό λιμάνι και οδηγούσε στο Τζαμί Τζετίτ. Εδώ ήταν και τοπερίφημο εστιατόριο του Αλή Νουρή γνωστού ως Ajjali.

Είναι δεδομένο και το αποδέχονται πολλοί ιστορικοί, ότι στα πλείστα μέρη οι κοινωνίες αναπτύχθηκαν κοντά, ή γύρω από τόπους λατρείας. Στη Λεμεσό οι Τουρκοκύπριοι τεχνίτες και έμποροι ήταν συγκεντρωμένοι στην περιοχή ανάμεσα στα τζαμιά Jedit (στη σημερινή οδό Αγκύρας) και Kebir (Μεγάλο Τζαμί, στο τέλος της σημερινής οδού Ζιγκ-Ζάγκ) και η συνήθεια αυτή συνέχισε για πολλά χρόνια. Η κίνηση στην ενορία Αρναούτ ήταν συγκεντρωμένη γύρω από το Τζαμί Αρναούτ κοντά στη Γέφυρα Τέσσερα Φανάρια, που ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο κέντρο εμπόρων και μαστόρων μετά το Τζαμί Τζετίτ.
                                                                   Έπετει δεύτερο μέρος

Οδός Βασιλείου του Μακεδόνος-Cartier Latin

 

                            

Οδός Βασιλείου του Μακεδόνος-CartierLatin

ο δρόμος προς το Χόλλυγουντ

 

                                                                                                 

                    Ένας  από τους πιο σημαντικούς δρόμους στην ιστορία της Λεμεσού, ίσως και της Κύπρου, είναι η οδός Βασιλείου του Μακεδόνος που ξεκινά νότια από την οδό Αγίου Ανδρέου και καταλήγει βόρεια στη Πλατεία Ηρώων. Σ’ αυτόν  γεννήθηκαν, έζησαν ή κατοίκησαν προσωρινά σημαντικές  προσωπικότητες όλων των τομέων της ζωής  της, καλλιτέχνες, άνθρωποι των γραμμάτων, δημοσιογράφοι, ζωγράφοι, πολιτικοί, αρχιεράρχες   κ. λ. π.  .

    

Το σπίτι που γεννήθηκε ο διάσημος αστέρας

 του Χόλλυγουντ Paul Ralli

 Η σημαντικότητα όμως του δρόμου αυτού δεν περιορίζεται μόνο  στις προσωπικότητες  αυτές, αλλά και στη γέννηση εδώ, τον Αύγουστο του 1926 στον αριθμό 13, ενός μεγάλου λαϊκού και πολιτικού κινήματος που έμελλε στη συνέχεια να παίξει -και να παίζει ακόμα- πρωτεύοντα ρόλο στην πολιτική, κοινωνική οικονομική και πολιτισμική ζωή του τόπου μας: τού Κομμουνιστικού Κόμματος της Κύπρου, που στη συνέχεια, λόγω βρετανικής αποικιακής καταδίωξης μετονομάστηκε  το 1946  σε ΑΚΕΛ. Κατεδαφίστηκε δυστυχώς όπως και τόσα άλλα ιστορικά κτήρια της πόλης -ασυγχώρητα γι αυτούς που όφειλαν να το διατηρήσουν - για να κτισθεί πολυώροφος χώρος  στάθμευσης!

  Στην γωνία με την οδό Αθηνών λειτούργησε, από το 1903 μέχρι το 1908 και το πρώτο Νηπιαγωγείο της Κύπρου με πρώτες διπλωματούχες νηπιαγωγούς της Κύπρου την Κλειώ και Δωροθέα Κυριακίδου, που στάλθηκαν από τη μεγάλη δασκάλα της Κύπρου Πολυξένη Λοϊζιάδα,  στην Αθήνα για ειδικές σπουδές  στην πρωτοπόρο για την εποχή «μέθοδο  Φρέβελ».  

O Paul Ralli στην ταινία Show People

                Στο δρόμο αυτόν,  διέμεναν επίσης, σε ενοικιαζόμενα δωμάτια και οι πλείστοι θίασοι που έφθαναν από την Ελλάδα για παραστάσεις και άλλοι καλλιτεχνες. Ανάμεσα τους και οι  μεγάλες δόξες του ελληνικού θεάτρου Βεάκης, Νέζερ, Γονίδης, Γαβριηλίδης, Λογοθετίδης,  Μαρίκα  Κοτοπούλη και πολλοί άλλοι όπως το επιβεβαιώνει και ο εκδότης και δημοσιογράφος Πάνος Φασουλιώτης στην εφημερίδα του Παρατηρητής:

 «Στην συνοικία αυτήν έμεναν πάντα και όλοι οι κατά καιρούς επισκεπτόμενοι την Λεμεσόν ελληνικοί θία­σοι, ως και διάφοροι καλλιτέχνες. Σε μιαν πανσιόν της γειτονιάς αυτής διέμενε για ένα χρονικό διάστημα και η Ρωσσίς χορεύτρια του Αυτοκρατορικού Μπαλέτου της Πετρουπόλεως Πονοτσιέβνη, που υπήρξε μαθήτρια της ξακουσμένης Πάβλοβας» .

 Για  αυτό  άλλωστε, οι λεμεσιανοί της εποχής τον ονόμαζαν, κατ’ ευφημισμόν και «Καρτιέ Λατέν», κατά την ομώνυμη γνωστή παλιά  καλλιτεχνική και ιστορική συνοικία του Παρισιού.

          

Το σπίτι που γεννήθηκε ο

Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Λεόντιος

    Ας δούμε λοιπόν πιο συγκεκριμένα κάποια στοιχεία για τη Βασιλείου του  Μακεδόνος … άλλως «Καρτιέ Λατέν».

  Μπαίνοντας  στο δρόμο  από την Αγίου Ανδρέου  ήταν το σπίτι του σημαντικού παλιού δασκάλου Σωκράτη Μυριανθόπουλου πατέρα του  Πλάτωνα, γνωστού στη συνέχεια ως Paul Ralli (1903-1952) που  διέπρεψε στο τέλος της δεκαετίας του ΄20 ως ηθοποιός στο Hollywood σε διεθνείς παραγωγές βωβού κινηματογράφου. Ο Paul Ralli πρωταγωνίστησε με την παλιά δόξα του βωβού κινηματογράφου Marguerite De La Motte στην ταινία το Ρόδο της Μονμάρτης. Εδώ να κάνουμε μια παρένθεση και να επισημάνουμε μια «διαβολική σύμπτωση». Η De La Μotte  ήταν πριν γίνει ηθοποιός , χορεύτρια και υπήρξε κι αυτή μαθήτρια της Πάβλοβα όπως η Πονοτσιέβνη που αναφέραμε πιο πάνω!  Σημαντικό ρόλο είχε επίσης στη ταινία Show People  με πρωταγωνίστρια τη διάσημη ηθοποιό του βωβού Marion Davies. Στην ταινία αυτή έπαιρναν μέρος πολλοί διάσημοι ηθοποιοί του Χόλλυγουντ της εποχής εκείνης ενσαρκώνοντας τον εαυτό τους και ανάμεσα τους και ο αθάνατος Τσάρλυ Τσάπλιν! Πήρε μέρος και σε μερικές άλλες ταινίες, όμως με τον ερχομό του ομιλούντος κινηματογράφου διέκοψε την καριέρα του ηθοποιού όπως και πολλοί σπουδαίοι ηθοποιοί του βωβού. Έχοντας σπουδάσει στο Λονδίνο νομικά, πριν πάει στο Χόλλυγουντ επέστρεψε στην δικηγορική αποκτώντας ειδίκευση στα  διαζύγια αφού προηγουμένως εκλέχτηκε και εισαγγελέας. Εγκαταστάθηκε στο Λας Βέγκας  της Νεβάδα όπου απέκτησε τη φήμη του μεγάλου ποινικολόγου και του μεγαλύτερου διαζυγιολόγου των ΗΠΑ, έχοντας ως πελάτες και διάσημους ηθοποιούς της Αμερικής. Εξέδωσε το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Ο δικηγόρος της Νεβάδα» που σημείωσε δύο εκδόσεις ως μπεστ-σέλλερ και την ποιητική συλλογή «Bitter sweet» με πολύ ευνοϊκές κριτικές.

 

                  Συνεχίζοντας την περιδιάβαση μας, στην ίδια σειρά και το σπίτι που γεννήθηκε και μεγάλωσε ο μετέπειτα Μητροπολίτης Πάφου και για πολύ λίγο διάστημα (37 μόλις μέρες), Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Λεόντιος ( 1896-1947). Ένας λαμπρός και φωτισμένος ιεράρχης σε πολύ δύσκολους καιρούς που πέθανε αιφνίδια και ανεξήγητα και που κατά που λένε τον δηλητηρίασαν…

                    Απέναντι, στο ανώγειο, το μεγάλο σπίτι που κατοίκησε για κάποιο διάστημα ο μετέπειτα Δήμαρχος  Λεμεσού Αλέκος Ν. Ζήνων  όπου και παντρεύτηκε την αδελφή του ήρωα Δημάρχου Χρ. Σώζου την αρσακειάδα δασκάλα Αμφιτρίτη.

                 

                     Στο δρόμο αυτό έζησαν  ακόμα, τα αδέλφια Πάνος και Γιώργος Φασουλιώτης. Ο πρώτος,  εκδότης της σημαντικής εφημερίδας «Παρατηρητής», πατέρας του συνδικαλιστικού κινήματος της Κύπρου και από τους πρώτους σοσιαλιστές τόπου και ο δεύτερος σπουδαίος  ζωγράφος, σκιτσογράφος και εκδότης της πρώτης σατιρικής  έγχρωμης εικονογραφημένης εφημερίδας της Κύπρου,  «Το Γέλιο».                                                        

                  

Ο Αρχιεπίσκοπος Νέας Ιουστινιανής
και Πάσης Κύπρου Λεόντιος (1896-1947)

 Στο σπίτι τους φιλοξενήθηκε για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στις αρχές της δεκαετίας του ’20  και ο αλεξανδρινός ζωγράφος και λογοτέχνης   Νίκος Νικολαΐδης «ο Κύπριος», και ένας από τους σημαντικότερους πεζογράφους του εικοστού αιώνα ολόκληρου του ελληνισμού.

Στο δρόμο  αυτόν και ο εξάδελφος τους λογοτέχνης, θεατρικός συγγραφέας, δημοσιογράφος και εκδότης της εφημερίδας «Χρόνος»,  Δημητρός Δημητριάδης -«Ντόριαν» στο σπίτι που  άλλοτε έμενε, όταν ήτο δάσκαλος στη Λεμεσό ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος ο Γ'.

                    Άλλη μεγάλη φυσιογνωμία της Κύπρου  που γεννήθηκε και μεγάλωσε εδώ, ο επιφανής νομικός, ιστοριοδίφης, πολιτικός, συγγραφέας και ποιητής Αντώνης Ινδιάνος.

Στη Βασιλείου του Μακεδόνος από το 1909  και ακόμα ένα από τα πρώτα νηπιαγωγεία της πόλης που δημιούργησε μια δυναμική γυναίκα, η Ελένη Βασιλείου-Τρεππού, γνωστή μεν νηπιαγωγός, αλλά  έγινε γνωστότερη,  και όταν τόλμησε να επαναστατήσει, οδηγώντας αυτοκίνητο, μιαν ακόμη ανδρική τότε αποκλειστικότητα. Ήταν η πρώτη σωφερίνα στην πόλη και ίσως σ' όλην την Κύπρο.

 

            

Νίκος Νικολαΐδης ο Κύπριος

  Στο σπίτι αυτό κατοίκησε αργότερα ο γνωστός ζωγράφος και αγιογράφος  Όθων Γιαβόπουλος που φιλοτέχνησε ανάμεσα σε άλλα και μερικές από τις θαυμάσιες αγιογραφίες της Αγίας Νάπας και που ο τέως Λεμεσού Χρύσανθος με πρόφαση τις «επιδιορθώσεις»  από το σεισμό του 1996,  τις έξυσε  για να κάνει άλλες «βυζαντινότροπες» γιατί τις θεωρούσε ξενόφερτες «φράγκικης τεχνοτροπίας»!

Παιδιά του Γιαβόπουλου  ο γιατρός Νίκος  σημαντικός διανοούμενος της εποχής εκείνης , εκ των ιδρυτών και πρώτος Γ. Γραμματέας του ΚΚ Κύπρου, μέχρι που εξορίστηκε από τους άγγλους ως έλληνας υπήκοος και η αδελφή του Φωφώ επίσης γιατρός,  λαϊκή αγωνίστρια και μητέρα του Γιώργου Βασιλείου πρ. πρόεδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και της ηθοποιού Μόνικας  Βασιλείου.

Αυτοί είναι μερικοί από τους  διάσημους λεμεσιανούς και μη που συνέδεσαν το όνομα τους με την οδό  Βασιλείου Μακεδόνος  δικαιώνοντας  έτσι  και τη φήμη και  τον χαρακτηρισμό της από τους λεμεσιανούς φιλολογούντες της εποχής ως «Καρτιέ Λατέν»!

Η μεγάλη ελληνίδα τραγωδός Μαρίκα Κοτοπούλη,
προσωρινή ένοικος κι αυτή στο Καρτιέ Λατέν



Η ρηξικέλευθη Ελένη Βασιλείου Τρεππού,
πρώτη σοφερίνα της Κύπρου

 

 

 

 

 

 

Σαν να ήταν χθες…

                                                       Από την εφημερίδα Φωνή της Λεμεσού

 Εργάτες-αχθοφόροι, στα όρια της εξαθλίωσης
 στην αποβάθρα της Λεμεσού κατά τη δεκαετία του’30.
(Φώτο ΄Εντουαρτ)

Με το ίδιο δημοσίευμα από τον τύπο της Λεμεσού άλλων εποχών που ακολουθεί, ασχοληθήκαμε  και στο παρελθόν θεωρώντας το και τότε ως επίκαιρο.  

Έγραφα τότε πως «οι πολλοί νόμιμοι και οι ακόμη πιο πολλοί παράνομοι, ξένοι  εργάτες που βρίσκονται αυτή την στιγμή στον τόπο μας, φαίνεται πως έχουν δημιουργήσει κάποια αισθήματα ρατσισμού, ή έστω «ξενοφοβίας» -αν σας σοκάρει ο όρος-που δεν τον πολύ λαμβάνουμε  σοβαρά υπόψη, ενώ θάπρεπε, για να μην βρεθούμε στο άμεσο μέλλον μπροστά σε σοβαρό κοινωνικό αλλά ίσως και πολιτικό πρόβλημα.»

Και συνέχιζα : «Όμως φαίνεται πως το πρόβλημα αυτό δεν είναι καινούργιο.  Αν ανατρέξουμε και πάλιν στις παλιές εφημερίδες της Λεμεσού θα βρούμε σχετικά δημοσιεύματα που θα μας αφήσουν πολλές φορές  με το στόμα ανοιχτό. Ιδιαίτερα σε  αυτά που αναφέρονται σε Εβραίους, με ένα σκληρό και διάφανο αντισημιτικό αίσθημα».

Το δημοσίευμα είναι από την εφημερίδα «Χρόνος» ημερομηνίας 23.2.1939 που σε κύριο πρωτοσέλιδο άρθρο της κάτω από τον τίτλο «ΕΝ ΕΠΙΒΑΛΛΟΜΕΝΟΝ ΜΕΤΡΟΝ» αναφέρει:

 

Ενώ… «κάθε ατμόπλοιον προσεγγίζον εις Κύπρον

κομίζει και νέους επιβάτας»…

«Εκ της τελευταίας καταγραφής ήτις διενεργήθη υπό της αστυνομίας δια την εξακρίβωσιν των αλλοδαπών των  ευρισκομένων εις Κύπρον, διεπιστώθη δια μιαν ακόμη φοράν  ότι ο αριθμός  τούτων είναι τόσος ώστε να εμπνέη αρκετάς ανησυχίας δια την Κύπρον. Και δεν είναι μόνον τούτο. Κάθε ατμόπλοιον προσεγγίζον εις Κύπρον κομίζει και νέους επιβάτας, οίτινες υπό το έν πρόσχημα ή το άλλο εξασφαλίζουν μίαν προσωρινήν ή και μόνιμον διαμονήν εν τη Νήσω μας.

Υπάρχουν βεβαίως προστατευτικοί νόμοι δια την απαγόρευσιν της εισροής ξένων ή ανεπιθύμητων προσώπων εις τον τόπον μας, πρέπει δε να αναγνωρισθή και η προσπάθεια την οποίαν η Α.Ε. κατέβαλε επί του σημείου τούτου, όταν η Κύπρος ηπειλείτο εξ ομαδικής εισροής ξένων εις την Νήσον μας κατόπιν των τελευταίων εξωτερικών γεγονότων. Αλλ’ οι  νόμοι ούτοι νομίζομεν  ότι δια  της ελαστικότητας των παρέχουν αρκετόν περιθώριον αν όχι εις μίαν ομαδικήν επέλασιν ξένων στοιχείων αλλ’ εις την βαθμιαίαν εισχώρησιν των εις τον μικρόν μας τόπον.

… Οι κύπριοι, από το λιμάνι Λεμεσού,
 αναχωρούν κατά χιλιάδες για τα ξένα
 για να βρουν μια καλύτερη τύχη…

Υπό τας εξαιρετικάς όμως συνθήκας υπό τας οποίας ζώμεν σήμερον αι θύραι του τόπου μας πρέπει να κλείσουν ερμητικώς   εις κάθε ξένον στοιχείον   έστω και αν τούτο φέρη μετ’ αυτού εν κομπόδεμα ή όχι. Και ο λόγος είναι ότι δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει τις την ποιότητα εκάστου  προσώπου το οποίον μας επισκέπτεται, ούτε τους σκοπούς δια τους οποίους εκλέγει τον τόπον μας δια την προσωρινήν ή μόνιμον  εγκατάστασιν του.

Αλλά είς λόγος ακόμη ο οποίος πρέπει να μας αναγκάσει σήμερον να περιορίσωμεν την εισροήν ξένων εις την Νήσον μας καί την  ελάττωσιν του αριθμού των  είναι ασφαλώς και ο ακόλουθος:

 Κανείς δεν γνωρίζει υπό ποίας περιστάσεις θα ευρεθή η Κύπρος εις το προσεχές μέλλον εν περιπτώσει μιάς παγκοσμίου συρράξεως  ως προς το ζήτημα του επισητισμού και εις έναν ενδεχόμενον αποκλεισμόν.  Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Κυβέρνησις έχει υπ’ όψιν της πάντα ταύτα και έν τοιούτον ενδεχόμενον θ’ αντιμετωπισθή  όντως και με κάθε συνετόν και δυνατόν μέσον.

Αλλά εις τοιαύτας περιστάσεις η Κύπρος πρέπει να φροντίση δια τους Κυπρίους,  οι δε ξένοι εν τοιαύτη περιπτώσει θα είναι εν περιπλέον φορτίον το οποίον κατ’ ανάγκην θα φέρωμεν επί των ώμων μας και θα τον θρέψωμεν  εκ των δικών μας δυνάμεων και μέσων.

Ευχόμεθα όπως μη ευρεθώμεν εις μίαν τοιαύτην ανάγκην και ελπίζομεν ότι εν τέλει η εξωτερική κρίσις θα παρέλθη ώστε τοιούτος κίνδυνος να μην παρουσιασθεί ποτέ. Αλλ’ ενόσω δυστυχώς η κρίσις υφίσταται ακόμη εις μίαν γωνίαν του πολιτικού στερεώματος, νομίζομεν ότι επιβάλλεται να λάβωμεν παν αρμόδιον μέτρον δια να προστατευθώμεν οπωσδήποτε. Και το μέτρον της απαγορεύσεως της εισβολής κάθε ξένου στοιχείου εις την Νήσον μας και του περιορισμού των πειναλέων στομάτων τα οποία αυξάνουν τον Κυπριακόν πληθυσμόν φρονούμεν ότι είναι το πρώτον και δικαιότερον εξ όλων.»

Να θυμίσουμε ότι η δεκαετία του ΄30, δεκαετία παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, η κατάσταση στην Κύπρο ήταν ακόμα πιο δύσκολη κάτω από την αγγλική δικτατορία γνώστη ως «περίοδος της παλμεροκρατίας», (από τον σκληρό κυβερνήτη Πάλμερ) με τις βαριές φορολογίες και τους ανελεύθερους νόμους και ότι βρισκόμαστε στα πρόθυρα του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου με τους φόβους για ό,τι θα επακολουθούσε. Και ακόμη ότι όλα αυτά συνέβαιναν όταν οι κύπριοι το ΄30 το ΄40 και κυρίως το ΄50 μετανάστευαν σωρηδόν για να βρουν ένα καλύτερο μέλλον.

Δέκα χρόνια μετά όμως, μέσα από την εφημερίδα της Λεμεσού «Νέα Πολιτεία» (που ήταν το εκφραστικό Όργανο του ΑΚΕΛ Λεμεσού και επομένως έχουμε την «αριστερή» άποψη του προβλήματος), ημερομηνίας 28 Αυγούστου 1949, το ίδιο πρόβλημα φαίνεται να εξακολουθεί να απασχολεί ακόμη σοβαρά τους λεμεσιανούς εργαζόμενους, σύμφωνα με τα γραφόμενα του συνδικαλιστή (τότε) και για πολλά χρόνια μετά πολιτιστικού υπεύθυνου του Δήμου Λεμεσού Ευάγγελου Βανέλλη που λέει κάτω από τον τίτλο:  «ΕΝΩ Η ΑΝΕΡΓΙΑ ΜΑΣΤΙΖΕΙ ΤΟ ΤΟΠΟ ΜΑΣ-ΞΕΝΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΑΠΑΣΧΟΛΟΥΝΤΑΙ ΣΤΑ ΘΕΡΕΤΡΑ»

«Αν ρίξει κανείς μια ματιά

στα διάφορα ξενοδοχεία των θερέτρων»…

«Δεν είναι η πρώτη φορά που κτυπήσαμε την πόρτα της Κυβέρνησης και επιστήσαμε την προσοχή της πάνω σ’ αυτό το ζήτημα. Δεν είναι η πρώτη φορά που ζητήσαμε από την Κυβέρνηση να βάλει φραγμό στην διάθεση των ξενοδόχων να χρησιμοποιούν στις δουλειές τους υπαλλήλους τους οποίους προμηθεύονται από το εξωτερικό ενώ στον τόπο μας υπάρχουν υπάλληλοι τεχνικά καταρτισμένοι, ισάξιοι με τους ξένους και σε πολλές περιπτώσεις καλύτεροι.

Παρ’ όλες όμως τις διαμαρτυρίες των Συντεχνιών μας η Κυβέρνηση δεν έχει πάρει κανένα αποτελεσματικό μέτρο, μάλλον οι αποφάσεις της που έχει πάρει πάνω στο ζήτημα έχουν μείνει στο χαρτί χωρίς να φέρουν κανένα βασικό αποτέλεσμα. Αν ρίξει κανείς μια ματιά στα διάφορα ξενοδοχεία των θερέτρων : Πλατρών, Προδρόμου, Τροόδους θα διαπιστώσει ότι εξακολουθούν να δουλεύουν σ’ αυτά πάρα πολλοί ξένοι υπάλληλοι, γκαρσόνια, μάγειροι, ζαχαροπλάστες κ.λ.π., ενώ αρκετές δεκάδες Κυπρίων υπαλλήλων εξακολουθούν να παραμένουν άνεργοι.

Φέτος μάλιστα οι ξενοδόχοι έχουν σοφιστεί και ένα άλλο τρόπο για να εισάγουν υπαλλήλους από το εξωτερικό. Οι υπάλληλοι αυτοί φτάνουν στην Κύπρο σαν παραθεριστές και μόλις φτάσουν βγάζουν αμέσως το κοστούμι του τουρίστα και βάζουν την φόρμα  του υπαλλήλου. Κι αυτό το ζήτημα το είδαν έγκαιρα οι Συντεχνίες μας και διαμαρτυρήθησαν στο Γραφείο του Διοικητού εργασίας. Έγιναν μερικές ενέργειες, σταμάτησαν μερικοί, αλλά αρκετοί εξακολουθούν ακόμη να δουλεύουν.»

 Όλα αυτά λες και γραφτήκαν χθες….!

 

Το πρόβλημα των ξένων υπάλληλων στα ξενοδοχεία, ιδιαίτερα των θέρετρων, υπήρχε από πολύ πιο πριν. Σε διαφήμιση με τίτλο «Κατοικία των θεών. Μέγα Ξενοδοχείο Βερεγγάρια. Πρόδρομος»αναγγέλλεται το καλοκαίρι του 1931 η έναρξη της θερινής σαιζόν διαφημίζοντας ανάμεσα στα άλλα πολλά πλεονεκτήματα του «Μαιτρ ντ Οτέλ, Οικονόμος, Μάγειρος και γκαρσόνια εκ του εξωτερικού»!

 

 

 

 

 

Η σάτιρα σε εποχές κρίσης

 

 

Ο Εύσκιος Πεύκης σε σκίτσο του Γ. Φασουλιώτη
στο σατιρικό περιοδικό «Γέλιο»

Η σάτιρα σε περιόδους οικονομικής και κοινωνικής κράσης παίζει καταλυτικό και συνάμα ψυχαγωγικό- καθαρτικό ρόλο. Στις δύσκολες μέρες που περνούμε, οι σατιρικές εκπομπές στην τηλεόραση και ιδιαιτέρα οι πολύ επιτυχημένες και καυστικής «Πατάτες αντιναχτές» παίζουν τον ρόλο αυτό.
Σε παλιότερες εποχές που δεν υπήρχε τηλεόραση και που ακόμα και το ραδιόφωνο μόλις άρχιζε δειλά δειλά να μπαίνει στη ζωή των λεμεσιανό, μοναδική έκφραση σάτιρας αποτελούσε η σατιρική ποίηση. Από την εποχή του Αριστοφάνη και δια μέσου των αιώνων, αποτέλεσε και αποτελεί μέχρι σήμερα καταλυτική και απολυτρωτική μέθοδο σχολιασμού κοινωνικής και πολιτικής κριτικής.
Ένας από τους πιο σημαντικούς σατιρικούς ποιητές αυτής της πόλης-λίγο ξεχασμένος και παραμελημένος (όπως τόσοι άλλοι άλλωστε), είναι και ο Εύσκιος Πεύκης (κατά κόσμο Ευέλθων Πιτσιλλίδης ,1887-1955).
Δικηγόρος, δημοσιογράφος, ποιητής, εκδότης σατιρικών και πολιτικών εφημερίδων («Πειρασμός» «Ανατολή» «Λαϊκό Βήμα») και πρωτεργάτης στη δημιουργία επαγγελματικών συντεχνιών, υπήρξε ιδιαίτερα ταλαντούχος  να σατιρίζει  με καυστικό πνεύμα και εύστοχο χιούμορ, τα γεγονότα της εποχής του και τις κοινωνικές συνθήκες στη πόλη.
Ένα τέτοιο δείγμα δίνουμε παρμένο από την εφημερίδα «Χρόνος» ημερομηνίας  12.12.1937 κάτω από την στήλη «Κοσμική Κίνηση» με τίτλο «Εσπερίς», όπου βγαίνει ανάγλυφη η εικόνα της κοινωνικής δομής της Λεμεσού της εποχής που σατιρίζει αλλά και αυτοσατιρίζεται, ο Πεύκης.

«…απ’ τους πρώτους κι εκλεκτούς,

ο σοφός

                                           Κόντε-Κκιαζίμης

                       και ο γυιός της Αρκοντούς…»

Να επισημάνουμε μόνο, χάριν των ιστορικών αναλογιών, όπως είπαμε και άλλες φορές, ότι τη δεκαετία του τριάντα, που αν και ήταν μια δεκαετία βαθειάς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, η νεόπλουτη εκλεκτή λεμεσιανή κοινωνία με καταβολές ποδίνας και βράκας όπως χαρακτηριστικά σατιρίζει και ο Πεύκης, διασκεδάζει αμέριμνη σε ακριβά γεύματα, χορούς και εσπερίδες. Κάπως έτσι όπως και σήμερα δηλαδή. Προς το παρόν τουλάχιστον…
Λέει λοιπόν στο σατιρικό του αυτό ποίημα:
«Επειδή κι εγώ τυγχάνω ακραιφνής Αριστοκράτης και αφρόκρεμα του γένους –καθό Δούξ της Πιτσιλλιάς- κάθε ευγενής Φαμίλια με καλεί στα γεύματα της, στους χορούς ,τας εσπερίδας κι έχω σχέσεις υψηλάς! Προσεκλήθην τελευταίως εις του Κόμητος Σπυρή πούδινεν εις το Ζακάκι μιάν μεγάλην Εσπερίδα για την ονομαστικήν του την χρονιάτικην γιορτή και μου σύστησε να γράψω εις το Σουαρέ τι είδα. Και εγώ στο κέλευσμα του υπακούων ταπεινώς, στιχουργών σας αραδιάζω κάθε τι λεπτομερώς:
Σαν μικρό παλάτι είχε στολισθεί το Μέγαρο του και λακέδες φρακοφόροι φύλαγαν την είσοδο του, μήπως εκ παραδρομής μπή κανένας που δεν είναι από ράτσαν ευγενής!
Δι ηλεκτρικών λαμπτήρων  πολυχρώμων και απείρων ήταν φωταγωγημένον, σκάλες δάπεδα στρωμένα με βαρύτατα χαλιά, τα δωμάτια γεμάτα ευγενών προσκεκλημένων από το Βουνί την Λάνιαν, Μαραθάσαν και Σολιά! Πλήθος εκ κυανοαίμων με περγαμηνάς σπανίας, Δούκες, Κόμητες, Βαρώνοι, Πρίγκηπες ντε –ποδινί, η αφρόκρεμα τουτέστιν πάσης Αριστοκρατίας, γόνοι οίκων φημισμένων ντε λα ζώστρ έ ζιμπουνί, ο Βαρώνος της Συλίκου και ο Δούξ της Μουτταγιάκας, κάθε Κόμης τέλος πάντων της Ποδίνας και της Βράκας!


«Ο Αίας Υψηλότατος Πιπής»
( Δ. Κακαθύμης)

Ήσαν  και προσκεκλημένοι ευσταλείς από την Κρήτην  κι έτσι έκλινε το Τρόοδος εμπροστά στον Ψηλορείτην! Προσεκλήθησαν  επίσης απ’ τους πρώτους κι εκλεκτούς ο σοφός Κόντε-Κκιαζίμης και ο γυιός της Αρκοντούς[1]. Δεν παρέλειψαν καθόλου ουδέ τον φλερίστ Πεπέν, πούναι φωτογραφημένος σ’ ένα μπαρ Αμερικαίν. ΄Εφθασεν στην Εσπερίδα με ντε-λουξ Οτομομπίλ ο Βαρώνος Καρδαμίλ! Από το ωραίον φύλον ήσαν πλήθος Βαρωνίδων, η Τταλλού, η Τσικκινού κι η Λενού του Ξυσταρά, ήλθε κι απ το Ερεχθείον μια ομάς Καρυατίδων, η Κυπριανού του Μήτρου κι’ η Μαρούσα του Ψαρά!.
Και προς χάριν του σπουδαίου και μεγάλου του χορού είχαν φέρει επί τούτω την Ορχήστραν του Ζαβρού. Τι τεμάχια ωραία, τι κομμάτια κλασσικά, Μπαχ και Βάγνερ και Γιαρούμπι ήκουες μελωδικά ν’ αντηχούν υπό τους θόλους νεωτέρου Τριανόν άμα έφθανε καθένας εκ των άνω ευγενών!
Στας εννηά λοιπόν και δέκα ήνοιξε το κυλικείον πούταν παρατεθειμένον εις την σέρραν της οικίας, ώ τι πλούτος εδεσμάτων και ποτών πολύ σπανίων, γλυκισμάτων εξαισίων και μεγάλης ποικιλίας!
Η Κυριακού φορούσε φόρεμα από φουλάρ και η Τσικκινού κοστούμι από δαντέλλες μπλέ νουάρ. Η Λενού είχεν αέρα έκτακτον στο βάδισμα της κι’ η Μαρούσα εκουνούσε τρεζιολί τα πισινά της. ΄Ητο και ο Αίας Υψηλότατος Πιπής, ο Φαέθων κι’ ο ποζάτος

«|…ο ποζάτος Τορναρίτης Κριτωνής…»

Τορναρίτης Κριτωνής, προσληφθείς μόνον και μόνον δια την κατασκευήν κοκτέηλ, που σκαρώνει ειδικώς με συνταγήν. Έφθασε δε τελευταίος του Συναχωριού ο Δόγης, ο γνωστότατος μας Ζέμπης μ’ αυτοκίνητον Ρος-Ρόης. Κι αν κανένας παρελείφθη απ’ τους τόσους ευγενείς, τ’ όνομα του σ’ άλλο φύλλον αραδιάζουμε κι εμείς!»
Αμίμητε μακαρίτη Πεύκη, αν ζούσες σήμερα τι θάβλεπες και τι θάγραφες!

                                                                                            

  

 

 

 

«Ο Φαέθων», φιλολογικό ψευδώνυμο

του διανοούμενου Γιάγκου Ηλιάδη

 

 

  

 

---

[1] Ο Πεύκης κάνοντας εδώ την «καταλυτική», σαρκαστική και αυτοσαρκαστική «υπέρβαση» συγκαταλέγει ανάμεσα στους «υψηλούς και αριστοκρατικούς» καλεσμένους, τους «λούμπεν προλετάριους», επαίτες και «τρελούς» της πόλης Αρκοντή και Κκιαζίμη, δίδοντας τους και τίτλους ευγενείας!